Մհեր Ենոքյան, «Հետքի» թղթակիցը «Նուբարաշեն» բանտից

Ես միշտ էլ հավատացել եմ, որ այս կլոր բանտից ճանապարհ կա դեպի Ազատություն ու Արդարություն, բայց այն գտնել է պետք: 20-րդ տարին փորձում եմ տարբեր ճանապարհներով դուրս գալ քարե գերեզմանոցից, հաճախ ստեղծել նոր ճանապարհներ` անհաշվելի դատական պրոցեսներով, տեղի ունեցած անարդար դատավճռի մասին բարձրաձայնելով, դատաիրավական համակարգի փոխարեն ինքս փնտրելով նոր տվյալներ 19 տարվա հնության գործի վերաբացման համար:

Այդպիսի մի փորձ էլ ՀՀ երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի «ներման» հրամանագրի վիճարկումն է Վարչական դատարանում: Գործընկերներիցս միշտ ստանում եմ մամուլի քաղվածքներ: Եվ ահա կարդալով Սամանադրական դատարանի նախագահ Գագիկ Հարությունյանի հարցազրույցը «Հետքում»` հասկացա, որ Քոչարյանի 2003թ. հրամանագիրը կարող եմ վիճարկել նաև Վարչական դատարանում, բայց ոչ Սահմանադրականում:

12 տարի անընդմեջ խոսվում էր այն մասին, որ Հայաստանում մահապատժից անցումը ցմահ ազատազրկման կատարվել է Սահմանադրության խախտմամբ: Սակայն չունենալով իրավաբանական գիտելիքներ ու չունենալով դատական արդյունավետ պաշտպանության միջոց` չէի կարողանում վիճարկել այդ հրամանագիրը: Հոկտեմբերի սկզբին դիմել էի Վարչական դատարան` 2003թ. ՆՀ 103Ա հրամանագիրը առ ոչինչ ճանաչելու պահանջով: Գիտակցում էի, որ անթիվ մերժումներիս ավելանալու է ևս մեկը, քանի որ Հայաստանում դատարանները թելով կախված են նախագահների կամքից: Մերժումը չուշացավ: Վարչական դատարանը անգամ վարույթ չընդունեց իմ հայցադիմումը: Առանց խորը վերլուծություն կատարելու, փաստերի մեջ խորանալու, դատարանը եզրակացրել է, որ նախագահի հրամանագիրը բարենպաստ վարչական ակտ է: ՀՀ վարչական դատարանը հաշվի չի առել հայցադիմումում նշված այս փաստարկները, ըստ որոնց ՀՀ նախագահի  2003թ. օգոստոսի 1-ի թիվ ՆՀ-103Ա ներման հրամանագիրը միջամտող վարչական ակտ է և իմ նկատմամբ սահմանել է պարտավորություն` կրելու ցմահ ազատազրկում պատժատեսակ: 

Հիշո՞ւմ եք` Անդերսենի հեքիաթի հիման վրա նկարահանված սովետական մանկական ֆիլմ կար` «Հին-հին հեքիաթ» էր կոչվում: Երբ փոքր էի, ինձ գրավում էին ֆիլմի գույները, արքայադուստրը, զգում էի հերոսների սերը, բորբոքվում էի նաև անարդարությունից, երբ զինվորիկին դատապարտում էր թագավորը: Վերջերս հեռուստացույցով նորից ցույց էին տալիս նույն ֆիլմը: Բնական է` մի փոքր այլ հայացքով նայեցի ու ընկալեցի հատկապես դատավարության դրվագը: Կխնդրեմ «Հետքի» իմ գործընկերներին գտնել ֆիլմը ինտերնետում ու տեղադրել այստեղ, որ Դուք էլ հիշեք այդ դրվագը:

Թագավորը սկզբում ներկայանում է որպես պալատի դատավոր: Իսկ երբ զինվոր-ամբաստանյալը դատախազին ու փաստաբանին է պահանջում, թագավորն ասում է` մեր թագավորությունը փոքր է, հետևաբար ես եմ և դատախազը, և փաստաբանը: «Իսկ դահիճը մեզ մոտ իսկական է ու շատ լավը»,- ասում է դատավոր-դատախազ-փաստաբան-թագավորը:

Ճիշտ է, Անդերսենը չի ապրել 21-րդ դարի Հայաստանում, բայց նա ճիշտ և ճիշտ նկարագրել է հենց 21-րդ դարի Հայաստանի դատաիրավական համակարգը: Միգուցե այդպիսի համակարգ է եղել նաև 1800-ականների սկզբի Դանիայում, որտեղ ապրել ու իր հեքիաթներն է գրել հեքիաթասացը:

Ինչևէ, Հայաստանում 2003թ. նման մի իրավիճակ է եղել. 2003թ., օգոստոսի 1-ին երկրորդ նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանը  հագել է դատավորի հագուստ ու կայացրել դատավճիռ, այն դեպքում, երբ մեր երկիրը Սահմանադրությամբ համարվում է հանրապետություն, որտեղ գործադիր, օրենսդիր ու դատական իշխանությունները տարանջատված են և արդարադատությունը իրականցվում է դատարանների կողմից:

Կարող է զարմանաք, բայց մինչ օրս չկա որևէ դատավճիռ, որով համարվեմ ցմահ ազատազրկման դատապարտված. պարզապես հղում է արված նախագահի հրամանագրին: Եթե չլիներ վիճարկվող հրամանագիրը, ապա գոյություն չէր ունենա որևէ հիմք, որով ես ճանաչվեի ցմահ բանտարկյալ, ավելին` այդ պարագայում կսահմանվեր 15-20 տարվա միջակայքում ազատազրկում դատարանի կողմից, ինչպես ամրագրված էր 1961թ. քրեական օրենսգրքով: Թեպետ մահապատժի դատավճիռները կայացվում էին մինչև 2002 թվականը, այնուամենայնիվ, 1992-ից սկսած դրանք չէին իրագործվում մեր երկրում, քանի որ Հայաստանը դարձել էր ՄԱԿ-ի անդամ պետություն և մորատորիում էր հայտարարվել մահապատժի նկատմամբ:  

Ես արդեն դիմել եմ Վարչական վերաքննիչ դատարան: Գիտեմ, որ այս հարցը ներպետական դատական ատյաններում լուծում չի ստանա, քանի որ Հայաստանում գործում է մի այնպիսի կառավարման համակարգ, որի մասին պետության և իրավունքի դասագրքերում դեռ ոչինչ չկա գրված: Հայաստանում փաստացի Նախագահական Միապետություն է, որը այժմ ցանկանում են ձևականորեն փոփոխել պառլամենտական միապետության: