Asset 3


End of content No more pages to load

Your search did not match any articles

One Nation, How Many Aspects of Culture? Armenian Diversity

By Nareg Seferian

Not too long ago, I had an “e-mail fight” with someone I don’t know.

To call it a “fight” would be an exaggeration. Rather, we had a heated discussion back and forth via e-mail, having found each other through a mutual acquaintance who wisely slipped out of the conversation.

The issue was Eastern Armenian and Western Armenian – specifically, whether or not there are two separate Armenian languages, or whether they are both versions of one language. There are other possibilities, and it could be the case that one may characterise Eastern and Western Armenian in more than one way at the same time. My correspondent was very confident to insist that there is only one Armenian language. My own position is to refer to the two as “sister languages”.

Now, historically, politically, philosophically, ideologically, one may indeed claim a single, unique linguistic heritage that binds the Armenian people. There are good, reasonable arguments to be made in that regard. In practical terms, however, one could easily point out that Eastern Armenian and Western Armenian differ in terms of pronunciation (I have even made a short video explaining the differences in English, in Eastern Armenian, and in Western Armenian), in terms of vocabulary and grammar, and also in terms of orthography: the Armenian language in the Soviet Union was made to change the way it was written in 1922 and then once again in 1940. The Armenian used in Iran continues to be Eastern Armenian, but written in the classical way, which is the same orthography still employed by Western Armenian, as it has always been in Classical Armenian.

This has all turned out to be quite academic, yes, maybe a little boring. But it is important to bear in mind, for example, when it comes time to teach and learn the language. If I sign up for an Armenian course, then I’m afraid I have to make a choice, or two or three separate choices. Moreover, if I decide to teach the Armenian language as a course, then I doubly have to make sure to pick one of the sister languages. Or perhaps I could teach both, along with Classical Armenian, if there is time. This is simply a practical reality.

It’s the sort of practical reality that many Armenians from outside Armenia face in Armenia almost every day. I remember a Diasporan, who has been living in Yerevan for a long time, once mention that what she missed from Los Angeles was the diversity. I agree. It’s a dream come true to have an Armenian homeland, but – to put it in a banal way – good, authentic Korean food is hard to come by here. Less banal, more to the point: the ethnic, religious, and linguistic homogeneity of society in Armenia extends not just to people staring at blacks on the street, but also to a lack of appreciation of Armenian diversity.

Yes, Armenian diversity. It sounds like a funny phrase, but I claim that the very designation of the Armenians as a nation is by virtue of the fact that there is a great deal of diversity within those individuals who identify as Armenian. Otherwise, the Armenians might as well have been simply a community or just a tribe.

There is linguistic diversity among Armenians, as mentioned above. Each of our unwritten dialects is precious – so many of them having fallen victim to the Armenian Genocide, by the way. Besides the dialects, Eastern Armenian and Western Armenian each bear a rich literary heritage, to say nothing of the literature of Middle Armenian or the Classical Armenian that was the standard for a millennium and a half. It is a real pity that the Armenians of Armenia are exclusively acquainted with Eastern Armenian written in the Soviet orthography. Why can’t our schools at least have introductory classes about Western Armenian, Classical Armenian, or at the very least classical orthography?

There is religious diversity among Armenians. It is rare to find Armenians who are not at least nominally Christian – although there are plenty of atheist Armenians, alongside so many stories of Muslim or Islamised Armenians coming out of Turkey in recent years. But even Armenian Christianity has a great wealth that many in Armenia do not know about. Etchmiadzin is surely the centre of the faith, but the significance and the role of the Catholicos of Sis, now in Antelias in Lebanon, and of the patriarchs in Constantinople (Istanbul) and Jerusalem are seldom discussed in Armenia.

What is more, there is a centuries-old Armenian Catholic tradition, most pointedly visible through the Mekhitarist Congregation in Venice and in Vienna and the incredible publishing and education work done by them through the 18th, 19th, and 20th centuries, up to today. Do most people in Armenia know that there is a Mekhitarist school in Yerevan? Do they know about the Armenian Catholic Sisters who do such wonderful work with young people in Gyumri?

The Protestant Armenians are a relatively new phenomenon, arriving with American missionaries to the Ottoman Empire in the 19th century. What is now the Armenian Evangelical movement spearheaded modern education and science among the Armenian population at the time. That was an important source of enlightenment especially for the Ottoman-Armenian provinces, the interior regions.

I know that many people reading this will be upset to hear about Armenian Protestants and Armenian Catholics side-by-side with the Armenian Church. But if the authorities of the Ottoman Empire did not bother to distinguish among them when massacring our ancestors a hundred years ago, then I do not care to draw any lines when celebrating the diversity of our heritage today.

Another aspect of Armenian diversity is that of cuisine. The Armenians of Iran have specific dishes in their tradition, while the Armenians of Ottoman descent – in the Arab world, in Turkey, in Bulgaria, in Greece and Cyprus (and their descendants elsewhere) – have their own favourites. For Armenia, however, the Russian Empire was probably not as conducive to developing a specific culinary tradition; certainly the Soviet Union was not, at least not until the immigration waves of the 1940s on. It is nice to see restaurants opening up in Yerevan since independence and in particular since the recent influx from Syria of what could be called “Ottoman-Armenian cuisine”. But it still seems strange for many Diasporan Armenians to hear, for example, wrapped grape leaves being called “dolma”, rather than “sarma”. The latter means “wrapped” in Turkish, whereas the former means “stuffed”. So for Armenians whose ancestors come from the Ottoman Empire, only stuffed vegetables can be called “dolma”. This is, of course, a small, rather insignificant thing, but it reflects the general lack of awareness about the wider Armenian nation in the Armenian republic.

The main reason why that awareness is lacking is simple: there are very few people who speak Western Armenian in Armenia, very few Armenian Catholics and Protestants, almost no public writing or signage written in classical orthography. But I fear there is a general lack of openness among many in Armenia to things that are different, that are new, that are strange. This is characteristic of all small, closed societies. The Republic of Armenia is a relatively small society, yes, but it is a part of a relatively large nation. There should be an openness towards the various cultural expressions of the nation in the republic. Surely the widespread rejection of homosexuality in Armenia, for example, is understandable as a reaction to Western diversity, Western cosmopolitanism. But shouldn’t the Republic of Armenia accommodate Armenian diversity, Armenian cosmopolitanism? We are a global people, I’m afraid. The secret to Armenian survival for centuries has been that very cosmopolitanism, whether or not some Armenians may like or appreciate it.

The only geographical area on our planet that reflects Armenian diversity well is Southern California, where Armenians from all over the world have moved over the past many decades. Funny things have happened as a result, such as a story a friend of mine told me. She got new Armenian neighbours, and, herself being an Eastern Armenian speaker, she introduced them to others as her “harevan”. They were Western Armenian speakers, however, and the more common word for “neighbour” in the sister language is “tratsi”. They got upset, because they thought they were being called “hayvan”. Ironically, this is a word not in Armenian, but in Arabic, Persian, Turkish, meaning “animal”, taken to be an insult. Our roots call out to us from the Middle East, it seems, no matter how far we go.

Perhaps the fate of the Armenian language is questionable in America, but the Armenian identity is going strong there. I would argue that the Armenian identity is itself not in danger, even though what that identity will involve in different places in different times will be different. The reason why the Armenian identity is not in danger is at least partly because of the existence of the Republic of Armenia as a central, rallying point for the entire nation.

It would be very encouraging to have better conditions in the country for the expression of all elements of Armenian diversity, and the development of new ones. We must acknowledge, accept, and appreciate our diversity as the legacy of a truly rich, ancient national heritage, and as a source for our future development in many different directions.

Nareg Seferian received his education in India, Armenia, the United States, and Austria. His writings can be read at naregseferian.com.

Comments (16)

Մեր տարածքները թշնամուն մենք չենք վաճառել և ետ գնելն էլ այսօր իմաստ չունի: Եթե մեր հայրենիքը նվեր տված լինեինք կամ պատերազմի հետևանքով կորցրած ապա միջազգային իրավաբանական կամ մարդկային օրենքներով մենք մեր երկիրը ետ բերելու համար մեծ ջանքեր պիտի թափեինք: Իսկ այդ օրենքները միևնույնն է ուշ թե շուտ Երկիր մոլորակում անպատճառ գործելու են և Հայաստանը մեկն է լինելու, այնպես ինչպես այսօր արևելյան և արևմտյան Գերմանիան է մեկ պետություն առանց բաժանարար պատերի:
Վարազ Սյունի (Ամստերդամ)
ԱրևմտաԱնգլերեն ու ԱրևելաԱնգլերեն (կամ արևմտաXերեն ու արևելաXերեն) չկա ու չի՛ կարող լինել. սա ուղղակի աբսուրդ է: Նույն ձևի՝ կա միայն մե՛կ հայերեն. դա հայերենն է:
Yes, Southern California is one of the few places where Eastern and Western Armenians intermingle. But within a larger melting pot with a multitude of cultural influences. And within a country with a proven record of rapid assimilation. In a way, Yerevan was never meant to appreciate Armenian cosmopolitanism. A century ago, it was largely a backwater within the Russian empire and was made capital of the first republic, which was actually declared in Tiflis (now there's a city that appreciated--or at least used to appreciate--cosmopolitanism). It was only when it became capital of the Armenian Soviet republic that it actually became (ore re-emerged as?) a proper city. But again, one of Stalinism's tenets was anti-cosmopolitanism, and most of the post-WWII repatriates still have horror stories about their experiences there.
Ներկայիս Հայերենը, լինի այն ՀՀ պետական, արևմտահայերեն կամ որևէ բարբառ, նման չէ շատ դարեր առաջ երբեմնի կատարյալ այն հայերենին, որով խոսում էին մեր` ուրիշների կողմից որպես աստված համարվող նախնիները: Մեր դրածո իշխանությունները ստրկաբար ծառայել, և շարունակում են են ծառայել այլոց: Այդ պատճառով, շատ հարգելի մեկնաբանողներ, ինչ եք կարծում, ենթադրենք սփյուռքի հայությունը համախմբվի և արդար ընտրությունների մեխանիզմով ասենք ստեղծի ոչ թե այլոց, այլ ազգին ծառայող արտագնա կառավարություն և ենթադրենք նրանց /նույնն է թե մեզ/ հաջողվի հասնել մեր օրինական պահանջներին,` և ետ ստանալ մեր Արևմտյան Հայաստանը, ինչ է, այդ դեպքում նույնպես կպնդեք թե նրանք իրավունք չունեն պետական լեզուն արևմտահաերենը հռչակել:
Վարազ Սյունի (Ամստերդամ)
Թող սկզբից Արևմտյան Հայաստանը «ետ ստանան», հետո «լեզվի» հարցը կորոշեն: Դրանք սկի արդե՛ն ազատագրված տարածքներ ետ չեն գնում. միայն խոսում են:
Ի տեղեկութիւն բոլորին ; ՀՀ սահմանադրութեան Հոդված 12 - Հայաստանի Հանրապետության պետական լեզուն հայերենն է:
Վարազ Սյունի (Ամստերդամ)
«1,600 տարի մեր նախնիները կարողացան այդ ուղղագրութեամբ գոհարներ արարել»:............................ Հետո՞. միշտ անցյալու՛մ ապրե՞նք: Հին անգլերենով,գերմաներենով, ֆրանսերենով ու X-երենով էլ դարերո՜վ գոհարներ են ստեղծել. ուրե՞մն՝ անգլերենի ներկա ուղղագրությունն ու քերականությունը թողնեն ու շարունակեն գրել 14-րդ դարի Geoffrey Chaucer-ի նման: Լեզուն էլ պիտի՛ հղկվի ու զարգանա. ու ինչու չէ,նաև փոփոխությունների ենթարկվի:
Վարազ Սյունի (Ամստերդամ)
Արեւմտահայերենը նկարագրել որպէս «լեզու՞»; Սրանից ավելի ապուշ պնդում դժվար որ լսել եմ: Միայն տգետը կարող է այսպիսի վարկած հրապարակել: ...............................................Սարսափելի ու խայտառակ բնաջնջման ենթարկված «արևմտահայը» ամեն ինչ կորցնեց ու կառչել է իր «լեզվին»՝ «արևմտահայերենին» (identity crisis?): Այդ նույնն է, որ Ղարաբաղի/Սյունիքի բարբառը գրես հին/գրաբար կամ միջնադարյան հայերենով ու այն կոչես «հարավային հայերեն»: Նորից՝ կա ՄԻԱՅՆ ՄԵԿ հայերեն. դա ՀՀ/ԼՂՀ-ի պետական լեզուն է՝ իր արդի ու շատ ավելի լավ ուղղագրությամբ:
Ներկայիս Հայսատնի գրեթէ 40% արմատով «արեւմտահայկական» է: Հետեւաբար,այդ լեզուն այսօր չխօսելը կնշանակի ուռանալ մեր արմատները: Կոչ եմ ուղղում բոլոր նրանց ովքեր գիտեն մեր նախնեաց լեզուն թող այն արտասանեն ամէնուրէք:
Արեւմտահայերէնը նկարագրել որպէս «բարբա՞ռ»; Սրանից աւելի ապուշ պնդում դժուար որ լսել եմ: Միայն տգէտը կարող է այսպիսի վարկած հրապարակել: Իսկ միայն անմտակարողը կասի որ դասական ուղղագրութիւնը «ծանր» է ու «խրթին»: Այ՛ քեզ բան: 1,600 տարի մեր նախնիները կարողացան այդ ուղղագրութեամբ գոհարներ արարել: Այսօր, ըստ ոմանց, հայերը այնքան են տգիտացել որ այլեւս ատակ չեն նոյնը անելու: Դէ գնա ու հացկացի՛ր:
Գալով լեզուի հարցին՝ այո ունինք երկու քոյր լեզու: Արեւմտասհայերէնը կը գտնուի անհետացման եզրին, իսկ արեւելահայերէնը, հակառակ որ պետականօրէն կը գործածուի, տանուլ է տալիս հենց Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ: Գրական լեզուն կ՛իջնէ խօսակցականին մակարդակին: Չեմ ալ խօսիր ռուսերէնի ազդեցութեան տակ իր հետզհետէ աղճատմանը մասին: Մարդիկ հայաստանում նոյնիսկ այբուբենը դժուարութեամբ կ՛արտասանեն:
Վարազ Սյունի (Ամստերդամ)
Նախ՝ Հայ է նա,ով իրեն հայ է զգու՛մ ու (թեկուզ մի փոքր) հետաքրքրվում է իր հայրենիքով: Ուստի՝ օրինակ՝ Թուրքիայում ապրող, հայերեն չիմացող,թուրքական անուն ունեցող ու մահմեդական հայը երբեմն շատ ավելի շատ հայ կարող է լինել, քան Ռուսաստանում (ու թեկուզ հենց Հայաստանում) ապրող,ուղղափառ ու հայախոս հայը: .................................................Երկրորդ՝ Թող ՈՉ ՈՔ չասի,որ՝ «հազվագյուտ է գտնել հայեր, ովքեր գոնե անունով քրիստոնյա չեն»: Բնավ էլ հազվագյուտ չէ, բարեբախտաբար. օրինակ՝ ես ինքս քրիստոնյա չեն, չեմ եղել ու չեմ էլ պատրաստվում լինել. անունով էլ քրիստոնյա չեմ: Ես անկրոն եմ (բայց աթեիստ չեմ):
Ինչու միայն, «գրաբարը», «արեւելահայերենը» եւ «արեւմտահայերենը»? Հայերս, փաստացի, ունենք ահռելի քանակությամբ անկրկնելի ու խիստ յուրահատուկ գործածվող բառբառներ ու խոսակցական ձեւեր: Օրինակ՝ Ղարաբաղի, Լոռվա, Արտաշատի, Ջավախքի, Թիֆլիսի, Համշենի, Քեսաբի եւ քանի-քանի այլն բառբառները, որոնք այնքան տարբեր են, որ հաճախ մեկը մյուսի համար կատարելապես անհասկանալի են թվում: Ինչ պետք է անել - փորձել արգելել, արմատախիլ անել մայրական լեզուն եւ բոլորին պարտադրել միակը? Որ մեկն ընտրել այդ դեպքում, ինչ իրավունքով? Կամ ինչքանով է դա իրական? Իմ համեստ կարծիքով, պետք է ընդունել իրականությունն այնպես ինչպես որ կա եւ արհեստական ու անլուծելի նոր խնդիրներ չստեղծել: Ճաշակն ու Չափը պիտի որոշեն թե որ արժեքն ինչպես եւ որտեղ օգտագործվեն, եւ ոչ թե չինովնիկների որոշումներն ու պարտադրանքները: Իսկ պայքարն անհարկի օտարամոլության, լեզվի խառնակման, ժարգոնի դեմ միշտ էլ արդարացված ու անհրաժեշտ է:
Ճիշտ է ասված.- բաժանիր որ տիրես Բոլորիս հայացքը պիտի ուղղենք դեպի Հայաստան: Վենետիկի կաթոլիկ լինի թե Ստամբուլի կամ Իրանի հայ, բոլորս էլ մեր ինչքերը հավաքենք ու գնանք Հայաստան ու էնտեղ «կռիվ» տանք հայոց լեզվի ուղղագրության կամ ձևի ու չափի վերաբերյալ: Սփյուռքը հիմա անչափ վտանգավոր վիճակի մեջ է հայտնվելու ու համահարթեցումը կստիպի հայերին սիրիահայերի ու իրաքահայերի նման ցաք ու ցրիվ լինելու: Մի քանի ամիս հետո հերթը կգա արաբական աշխարհի այլ համայնքներին: Հերթը հասնելու է նաև Լոս Անջելոսին նույնպես: ՀԱՅԵՐԸ ՇՏԱՊ ՊՒՏԻ ԻՐԵՆՑ ՈՒՆԵՑՎԱՑՔԸ ԾԱԽԵՆ ՈՒԳՆԱն ՀԱՅԱՍՏԱՆ
Ափսոս, բայց գնալով Երեւանը աւելի կը նմանի գիւղաքաղաք մը քան Հայութեան մայրաքաղաք: Նոր խանութներ եւ Հիւսիսային Պողոտաներ մէկ դի, մարդկանց մտահորիզոնները կարծես կը փոքրանան քան թէ մեծանան: Ճնշիչ մթնոլորտ է:
,,Բաժանիր որպեսզի տիրես,, արտահայտությունը մեր և այլ երկրներին տիրելու պատրաստ ուժերն են ստեղծել: Կար ժամանակ երբ ռուսն և ուկրաինացին որպես մեկ ազգ` մեկ լեզվով էին խոսում, իսկ այսօր նրանք իրար են ռմբակոծում հանուն ,,ազգային,, շահերի: Մեր այբուբենում և /յէվ/, ո /վո/ տառերը մտցնողները և բոլոր նրանք ովքեր դեմ են մեր այբուբենը վերականգնելուն, դեմ են տարբեր բառբարներ ձեռք բերած հայերին հայ կոչելուն, նրանք կողմնակիցն են ,,Բաժանիր որ տիրես,, ասող ուժերին:

Write a comment

If you found a typo you can notify us by selecting the text area and pressing CTRL+Enter