Գյումրու «Հաղթանակ» զբոսայգու մի հատվածում սեպտեմբերին սկսված շինարարական աշխատանքների սկիզբը հիշեցնում էր «ապոկալիպսիս»: Տարածքում աշխատող տրակտորներն արմատախիլ էին անում 40-60 տարեկան հաստաբուն ծառերը՝ զուգահեռ ոչնչացնելով նաև ավելի երիտասարդ ծառերն ու վնասելով կանգուն մնացածների բները: «Կարող եմ ասել, որ աններելի գազանությամբ իրականացվում էր կանաչ տարածքների ոչնչացում, տպավորություն էր, թե հարձակվել են թշնամու վրա»,-«Հետք»-ի հետ զրույցում նշեց բնապահպան Գևորգ Պետրոսյանը:

«Հետքը» անդրադարձել է զբոսայգու կառուցման պատմությանը: Այն հիմնվել է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմից հետո՝ 1946-47թթ-ին և նվիրված է Հայրենական պատերազմում զոհված լենինականցիների հիշատակին: Որքան որ զոհ էր ունեցել քաղաքը, այդ քանակի էլ ծառ էր տնկվել այն ժամանակ: Ըստ պաշտոնական տվյալների և Գյումրու վետերանների միության կողմից ստեղծած «Մատյան անմահության» գրքում առկա արձանագրության՝ 1941-1945թթ-ին պատերազմում զոհվել էր 13074 լենինականցի: Ասում են, որ այգում ծառերը տնկել են անվանական՝ զոհվածների անուններով: Նորաստեղծ այգին կոչվել է «Հաղթանակի»:

2026թ․-ի Գյումրու «Մասնակցային բյուջետավորման ծրագրով» (ընդհանուր բյուջեն 86 մլն դրամ) քվեարկության առաջադրված երեք ծրագրերից հաղթել էր «Հաղթանակի» զբոսայգու զարգացման և համալիր բարեկարգման ծրագիրը (հեղինակ՝ Անահիտ Ղազարյան, «Հայաքվե խումբ»): Քաղաքապետարանը, որ բնակիչների հավանությանն արժանացած ծրագրի պատշաճ իրականացման պատասխանատուն է համարվում, որոշում էր կայացրել «համալիր բարեկարգում և զարգացում» դրույթը կիրառել 4 մասից բաղկացած այգու միայն մեկ հատվածի վրա՝ պատճառաբանելով գումարի սղությունը:

Այս ծրագրով, գումարային ներդրումն իրականացվում է պետություն-համայնք 80/20 համաֆինանսավորմամբ:  86 մլն դրամից Կառավարության մասնաբաժինը 68 մլն 800 հազար դրամ է, իսկ համայնքինը՝ 17 մլն 200 հազար դրամ: Քանի որ հաղթած առաջարկի հեղինակները չէին հաշվարկել տարածքով հոսող ստորգետնյա ջրերի առկայության խնդիրն ու դրանց հեռացման/ինժեներական լուծումները, քաղաքապետարանի Քաղաքաշինության բաժնում կատարած հաշվարկների ու նախագծային աշխատանքներից հետո ծրագրի արժեքը կրկնակի աճել էր: Դրանով պայմանավորված՝ Գյումրու ավագանին համայնքային միջոցներից ծրագրի համար հաստատել էր 103 մլն դրամ, Կառավարության մասնաբաժինը մնացել էր նույնը: Ծրագրի արժեքը 86 մլն դրամից, ավագանու հաստատումից հետո, դարձել է 172 մլն դրամ:

Շինարարի ընտրության մրցույթը Գյումրու քաղաքապետարանը հայտարարել էր հուլիսի 23-ին՝ 179 մլն դրամի շրջանակում: Մասնակից 4 շինարարական կազմակերպություններից հաղթող է ճանաչվել «Մերձմոսկովյան» ԲԲԸ-ը՝ 159 մլն դրամ առաջարկով: Կազմակերպության հետ պայմանագիրը կնքվել է օգոստոսի 31-ին: Շինարարական աշխատանքների սկիզբ սահմանվել է սեպտեմբերի 4-ը:

Գյումրու «Հաղթանակի» այգում մեկնարկած շինարարական աշխատանքները բազմաթիվ հարցեր և լուրջ մտահոգություններ են առաջացրել թե՛ բնապահպանների, թե՛ բնակիչների, թե՛ ավագանու անդամների մոտ: Գյումրու ավագանու «Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցությունը սեպտեմբերի 19-ին համացանցում հրապարակային հարցադրում էր արել՝ հատկապես լայնածավալ ծառահատումների հետ կապված խնդիրների վերաբերյալ պահանջելով լուրջ հիմնավորումներ:

ՔՊ-ականներին հետաքրքրում էր, թե այգու ծառերը հատելու վերաբերյալ արդյո՞ք իրականացվել է հանրային լսում՝ սահմանված օրենքով, արդյո՞ք կատարվել է մասնագիտական ուսումնասիրություն և հստակեցվել հատման ենթակա ծառերը։ Ծառահատման գործընթացը քննարկվե՞լ է բնապահպանների հետ, կանխատեսվե՞լ են էկոմիջավայրին հասցվող հնարավոր խնդիրները։ Այգու բարեկարգման նախագծում առկա՞ է արդյոք ծառահատման վերաբերյալ կետ, ո՞ւմ հետ է այն քննարկվել, ովքե՞ր են տվել մասնագիտական եզրակացություն և համաձայնություն: Ավագանու անդամներին հետաքրքրում էր, թե քանի ծառ է հատվել, և ինչպիսի վերահսկողություն է իրականացվել այդ գործընթացի ժամանակ, ու արդյոք բարեկարգում ասվածը ենթադրում է այգի՝ առանց ծառերի:

«Հետք»-ը փորձեց ճշտել, արդյոք խմբակցությունն իր մտահոգությունը պաշտոնական գրության տեսքով ուղարկել է Գյումրու իշխանություններին, և եթե ուղարկել է, ապա ի՞նչ պատասխան է ստացել: Խմբակցությունից մեզ փոխանցեցին, որ պաշտոնական հարցում չեն ուղարկել, քանի որ Գյումրու քաղաքապետարանում գրություններին կամ չեն պատասխանում, կամ ամիսներով ուշացնում են պատասխանները: Նշեցին, որ արված հայտարարությամբ հետաքրքրվել է Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմնի Շիրակի տարածքային բաժինն և հարցում է ուղարկել Գյումրու քաղաքապետարան: Տեսչական բաժնից հաստատեցին մեր տեղեկատվությունը՝ նշելով, որ դեռևս պատասխան չունեն երկու շաբաթ առաջ արված հարցմանը, որը վերաբերում է այգում կատարված ծառահատումների հիմնավորմանը:

Գևորգ Պետրոսյան

«Բիոսոֆիա» ՀԿ-ի նախագահ Գևորգ Պետրոսյանն ասում է, որ ինքն էլ է անակնկալի եկել՝ տեսնելով, թե ինչ է կատարվում այգու բարեկարգվող հատվածում: «Նախ պետք է կատարվեր շրջակա միջավայրի ազդեցության գնահատում, պետք է ուսումնասիրվեին ծառերը, դրանք խնամքով կտրվեին, հեռացվեին, հետո նոր անցնեին արմատները արմատախիլ անելուն,- պարզաբանում է բնապահպանը։ -Ինչ վերաբերում է գետուղուն,  մաքրման աշխատանքները պետք էր սկսել ակունքից, որ արդյունք տար հետագայում: Ամենասխալ բանը դա է: Գործը սկսել են մեջտեղից:  Համայնքը ծախսելու է էդ հսկայական գումարը, անելու են մասնակի ինչ-որ աշխատանք, հետո էդ նույն կոյուղաջրերը վերևից գալու են լցվեն մաքրած տեղն, ու լինելու է նույն պատկերը, ինչ էս տարիների ընթացքում կա, և որի պատճառով լիքը խնդիրներ են առաջացել»:

Գյումրիում գործունեություն ծավալող ոչ մի բնապահպան, այգու վերակառուցման նախագծի հետ կապված, չի մասնակցել որևէ քննարկման, կարծիք չի հայտնել, եզրակացություն չի տվել: «Սա նշանակում է, որ քաղաքապետարանը ոնց իրեն հարմար է, էդ ձևով էլ շարժվել է՝ առանց հանրային լսման, առանց նախագծի հրապարակման, առանց մասնագետների խորհրդատվության: Ո՞վ է տեղյակ, թե ինչ տեսակի ու քանի ծառ է հատվել, ջրի բացված հատվածն ի՞նչ է արվելու՝ փակ համակարգ է կառուցվելու, թե՞ նույն կերպ է մնալու, սրանք հարցեր են, որոնք այսօր անպատասխան են։ Տպավորություն ունեմ, որ եթե անցած տարի քաղաքապետարանը «Մասնակցային բյուջետավորում ծրագիրը» տապալել էր շինարարության մրցութային փուլում, էս անգամ, քանի որ հաղթող ունի, որոշել է տապալել այգին»,- մտահոգություն է հայտնում զրուցակիցս:

Գոյություն ունի կանաչ տարածքների պատշաճ կառավարում: Այգին հանրությանն է, պնդում է Գևորգ Պետրոսյանը, իսկ համայնքապետարանն այդ ամբողջի կառավարիչն է: Հանրությանը պատկանող գույքը, որի պատասխանատուն ու կառավարիչն է տեղական իշխանությունը, այս ծրագրի շրջանակում պարզապես հանձնվել է շինարարի ողորմածությանը:

«Արդյունքը գազանաբար արմատախիլ արված ծառերն են: Մենք չգիտենք՝ դրանք ուր են տարվել, որտեղ են պահեստավորվել, քանի խորանարդ մետր ծառ է հատվել, ինչ են անելու փայտանյութի հետ, արդյո՞ք բաշխվելու է կարիքավոր ընտանիքներին,- հարցնում է բնապահպանը: Հատվածաբար բացակայում են նաև այգու երկայնքով տեղադրված մետաղական դրվագազարդ ցանկապատերը: Դարձյալ չգիտենք՝ շինարարն է տարել, թե՞ քաղաքապետարանը, նորով են փոխարինելու, թե հինն են դարձյալ տեղադրելու: Եթե նախօրոք լիներ հանրային քննարկում, կլինեին նաև հարցադրումներ, և հանրությունը կունենար իրեն հուզող հարցերի պատասխաններ: Ես չգիտեմ անգամ, ըստ օրենքի, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատում արվե՞լ է, թե՞ ոչ»:

Մեկ ամիս է՝ Գյումրու «Հաղթանակի» այգում ոչ մի աշխատանք չի տարվում: Ծրագրի ավարտ նշված է 2027թ․-ի հունվար ամիսը: Լռություն է պահպանում նաև Գյումրու համայնքապետարանը՝ բնակկոմունալ և շրջակա միջավայրի պահպանության բաժնի պետ Անդրանիկ Չադրյանը չի պատասխանում զանգերին:

«Քաղաքի կենտրոնում շինարարական աշխատանքներ են տարվում, բայց տարածքն առանձնացված չէ: Հա, ինչ-որ ժապավեններ են կապել, որոնց մնացորդներն ենք տեսնում, իսկ տարածքով մարդիկ են անցուդարձ անում: Չկա ցուցանակ, թե վերջում ինչ տեսք է ունենալու այգին: Մենք չգիտենք, թե նախագծողից, իրականացնողից ու վերահսկողից վերջում ինչ ենք պահանջելու,-դժգոհում է Գևորգ Պետրոսյանը,-հետո, մենակ ծառերի հարցը չէ: Պահպանված մայթեզրի քարեր կան, որոնք շինարարության փուլում հեռացվում են, հետո՝ անհետանում, մեկ էլ պարզվում է՝ ինչ-որ մեկին նվեր են տվել կամ շինարարը ծախել է: Անթույլատրելի է համայնքի ունեցվածքը փոշիացնել, քանդել, ջարդել ու դա անել օրինական ծրագրի անվան տակ»: