Հարցազրույց ԱԺ ՀՅԴ խմբակցության պատգամավոր Արծվիկ Մինասյանի հետ

-Մաքսային միությանն անդամակցելը ի՞նչ կտա Հայաստանին:

-Չափազանց բարդ հարց եք տալիս, որովհետև քաղաքական հայտարարությունը դեռ չի նշանակում, որ ամեն ինչ այդքան պարզ ու հասկանալի է: Նախ՝ Մաքսային միությունը տնտեսական ինտեգրացման բարձրագույն ձևի մի բաղադրիչ է, իսկ այդ տեսակետից Մաքսային միության կանոնները պետք է վերլուծվեն, ընկալելի դառնան, թե որտեղ է, որ Հայաստանը կարող է շահել, որտեղ է, որ կարող է տուժել՝ իբրև տնտեսություն: Չմոռանանք, որ արտաքին հաշվեկշռում ոչ միայն Եվրասիական տնտեսական համագործակցության  երկրների, այլև եվրոպական երկրների հետ ունենք գրեթե հավասար արտահանման ծավալներ: Մաքսային միությանն անդամակցությունը ենթադրվում է, որ բալանսը պետք է փոխվի ավելի շատ տնտեսական համագործակցության դեպի այս հատվածի վրա, բայց այսօր գնահատական տալը չափազանց վաղ է, և ճիշտ քայլ չեմ համարում, որ միանգամից կտրուկ դիրքորոշում արտահայտենք  այս ուղղությամբ:

Երկրորդ կարևոր հանգամանքը՝  Մաքսային միությանն անդամակցությունը պետք է վերլուծենք ոչ միայն տնտեսական, այլև քաղաքական և անվտանգության բաղադրիչներով, իսկ այդ համատեքստում եթե վերլուծում ենք, տեսնում ենք, որ նման որոշումը գերազանցապես պայմանավորված պետք է լինի Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի անվտանգության համակարգերին համապատասխան՝ առանց մերժելու եվրոպական արժեքային համակարգին ինտեգրվելու մեր քայլերն ու գործողությունները:  Սա պրակտիկորեն նշանակում է հետևյալը. մենք, չունենալով անվտանգության գործող համակարգին  այլընտրանքային համակարգ, ամրապնդում ենք այդ համակարգը, միաժամանակ եվրոպական երկրների հետ  ձևավորում ենք ժողովրդավարության, արդարադատության և հիմնարար արժեքների ուղղությամբ ինտեգրացիոն  գործընթացներ, մյուս կողմից՝ Մաքսային միության կամ եվրոպական ինտեգրացիայի գործընթացը չի կարող դիտվել որպես բացարձակ մեկուսացման   քաղաքականություն:

Որևէ պետություն, անկախ նրանից, որ միության մեջ էլ լինի՝ եվրոպական թե եվրասիական, միևնույնն է՝ համարվում է գլոբալացվող աշխարհի մի տարր, մի խաղացող, որը ենթարկվում է համընդհանուր կանոնի: Այս դեպքում այդպիսի  համընդհանուր կանոնը Առևտրի համաշխարհային կազմակերպությունն է, որի անդամ են թե՛ Եվրասիական տնտեսական համագործակցություն պլանավորվող երկրները, թե՛ եվրոպական երկրները, ինչպես նաև Հայաստանը: Սա նշանակում է, որ կա ավելի մեծ համակարգ, որի կանոնները կիրառելի են երկու միությունների համար էլ , և այնպես չէ, որ դու, գտնվելով մի միության մեջ, կորցնում ես մյուս միությունը: Մենք ունենալու ենք այդպիսի հնարավորություն և քննարկելու ենք ավելի հեշտացված առևտրի հնարավորությունները, աշխատուժի, կապիտալի, տեխնոլոգիաների ազատ տեղաշարժի հնարավորությունը և այլն: Այդ համատեքստում անգամ այսօր չափազանց բարդ է գնահատել, թե Մաքսային միությու՞նը մեզ կտա շատ ավելին, թե՞ Եվրոպական խորը  և համապարփակ առևտրի համաձայնագիրը:

-Դուք ինքներդ վտանգ չե՞ք  տեսնում:

-Ես վտանգ չեմ տեսնում,եթե շարժվում ենք կամ կենտրոնում ունենում ենք մեր պետական ազգային շահը: Եթե մենք սկսեցինք սպասարկել այս կամ այն երկրին, այստեղ վտանգ, բնականաբար, կա, տեսնում եմ, այլ կերպ ասած՝ եթե մենք նման որոշում կայացնում ենք, ելնելով  այս կամ այն երկրին դուր գալու մոտեցումից, անպայման ստանալու ենք հարված: Եթե շարժվում ենք ազգային պետական նպատակների հետևից, վստահաբար շահելու ենք, չենք կանգնելու որևէ վտանգի առաջ:  Մի կարևոր նուրբ պահ էլ կա՝ ի՞նչ է նշանակում եվրաինտեգրում Հայաստանի համար. նշանակում է բաց սահման հայ-թուրքական սահմահատվածում, բայց նույն Եվրոպան չափազանց տանջվելուց հետո չկարողացավ լուծել այդ խնդիրը: Ցամաքային ուրիշ ճանապարհ, որով մենք կկարողանանք եվրաինտեգրման գործընթացը հեշտ պատկերացնել, չկա, մյուս կողմից՝ մենք ունենք գործող համակարգեր, կապեր, որոնք թեև նախկինից են եկել, բայց ապացուցել են իրենց քիչ թե շատ հուսալիությունը: Մենք չենք կարող կորցնել այս հուսալիությունը՝ ի պատասխան, թեկուզ գեղեցիկ փաթեթավորված, բայց անորոշ ապագայի:

-Այսինքն՝ ըստ Ձեզ, երկու կողմերն էլ վտանգ ներկայացնո՞ւմ են Հայաստանի համար:

-Երկու կողմերում էլ կան թե՛ կորուստներ, թե՛ առավելություններ, բայց մեր  քաղաքականության մեջ պետք է չառաջնորդվենք կորուստներն անտեսելու և դրականը տեսնելու ցանկությամբ: Մենք պետք է հավասարակշռենք այդ երկու կողմն էլ, և երբեք չմոռանանք, որ եվրոպական մեծ ընտանիքի անդամ լինելու մեր ցանկությունը պետք է համապատասխանի նաև եվրոպական ընտանիքի ցանկությանը, և այդ ցանկությունը պետք է չլինի ձևական, իմիջիայլոց, ինչպես որ, թույլ տվեք ասել, առանձին դեպքերում ես զգացել եմ իբրև անձ, իբրև պատգամավոր, մասնավորապես, երբ խոսվում է Ասոցացման համաձայնագրի կամ Խորը և համապարփակ առևտրի համաձայնագրի մասին:

Հայ հանրությունն առ այսօր դեռևս չգիտի, թե դա ինչ է ներկայացնում իրենից, երկրորդ՝ մենք արդեն ունենք ատոմակայանի խնդիրը, բայց  նույն եվրոպական կառույցները հստակ լուծում չեն տվել այս հարցին, չնայած բազմաթիվ տարիներ խոսվում է այդ մասին: Մենք խոսում ենք տնտեսական, ժողովրդագրական բարեփոխումների մասին, բայց նույն եվրոպական կառույցները պասիվ դիրքորոշում ունեն այդ հարցում: Ի վերջո, չմոռանանք, որ արևմտյան քաղաքակրթության և քաղաքականության հետևանք է նաև Արժույթի միջազգային հիմնադրամի և Համաշխարհային բանկի քաղաքականությունը, որտեղ մենք էլ փայլուն արդյունքներ չունենք: Ես չեմ փնովում եվրոպական ընտանիքը, հակառակը՝ արժևորում եմ իրենց, բայց ասում եմ, որ այդ արդյունքները կոնկրետ պետք է լինեն:

-Պարոն Մինասյան, Դուք հիմա ռուսամետ եք խոսում:

-Ոչ, ես ոչ թե ռուսամետ, այլ հայամետ եմ խոսում: Թե՛ Եվրոպան, թե՛ Ռուսաստանը, թե՛ Եվրասիական միությունը պետք է մրցակցեն, թե ով է ավելին տալիս Հայաստանին, հայ ժողովրդին, այլ ոչ թե մտածենք, թե ում ենք ավելի շատ դուր գալու: Դուր գալու մոտեցումը վերջում ջարդվելու է մեր գլխին:

-Արդյո՞ք Սերժ Սարգսյանի որոշումը հանկարծակի էր, կայացվել էր ճնշումների՞ հետևանքով: Ընդունո՞ւմ եք այն կարծիքը, որ այդ որոշումը կայացվել էր միանձնյա:

-Դա կարծիք չէ, դա փաստ էր, որ արձանագրված էր, որտեղ որ նախագահն ինքն իր խոսքում է ասել, որ այս որոշումը կայացվել է անվտանգության բաղադրիչից ելնելով: Սա փաստ է:

-Այսինքն՝ Ձեր կարծիքով՝ Ռուսաստանի կողմից ճնշումներ չե՞ն եղել:

-Ճնշում բառը քաղաքական լեքսիկոնում բացահայտման կամ բացատրման անհրաժեշտություն ունի: Ի՞նչ ասել է ճնշում, իսկ եվրոպական կառույցը  չի՞ ճնշում: Այնպես որ եկեք խուսափենք ճնշում բառից և օգտագործենք պայմաններ բառը: Ակնհայտ է, որ պայմաններ առաջադրվել են, և այդ պայմանները կան թե՛ Ռուսաստանի, թե՛ եվրոպական համայնքի կողմից, հակառակ դեպքում որևէ անդամակցություն անիմաստ կդառնա: Հիմա այդ պայմանների տեսակետից ո՞րն է, որ ավելի նախընտրելի է մեզ համար: Այդ համատեքստում պետք է վերլուծենք: Ես բերեցի փաստեր, որոնք հետևյալն են՝ այսօրվա անվտանգության բաղադրիչը առաջին պլանի վրա է դնում  Հայաստանի ինտեգրման գործընթացը, եթե եվրոպական ընտանիքը ճանաչի Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը և երաշխիքներ տա, ես երկու ձեռքով և երկու ոտքով կվազեմ Եվրոպա:

-Իսկ Ռուսաստանը տալի՞ ս է այդ երաշխիքները:

-Չգիտեմ, Ռուսաստանը տալի՞ ս է, թե՞ ոչ, բայց փաստ է մի բան, որ  ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում Հայաստանն ունի անվտանգության գործող համակարգ: Այլ հատվածում չունեմ այդպիսի ո՛չ պատկերացում, ո՛չ  տեսանելի ապագայում հնարավոր է այդպիսի համակարգի գոյությունը: Մենք գտնվում ենք մի տարածաշրջանում, որտեղ տնտեսական ինտեգրացիան, ինչքան էլ անխուսափելի լինի, առաջին պլան է մղում անվտանգության բաղադրիչը: Անվտանգության բաղադրիչի տեսակետից՝ այսօր Հայաստանը, որ երաշխավորն է, ըստ էության, նաև Լեռնային Ղարաբաղի անկախության, ապահովված պետք է լինի: Եթե կլինեն այլընտրանքային այդպիսի համակարգեր, միանշանակ պետք է դնել նժարին և կշռել, թե որն է ավելի ծանրը: Ամենևին այս ինտեգրումը չպետք է շփոթել երկրի ներսում իրականացվող բարեփոխումների հրամայականի հետ:

Եթե այս համատեքստում  մենք ավելի արժևորում ենք Մաքսային միությունը, պետք է ընկալենք, որ Մաքսային միության հիմնական առավելությունը, որ Հայաստանը կարող էր ստանալ, այս դեպքում սահմանափակված է: Դա միասնական սահման ունենալն է: Եթե մենք չունենք միասնական սահման Մաքսային միության երկրների հետ, հիմնական առավելությունը, որ ձևակերպումների տեսակետից կարող էինք ստանալ, հիմա չենք ունենալու: Դրա փոխարեն կարող են լինեն այլ նախընտրություններ, օրինակ՝ հայկական ապրանքները ռուսական շուկա մտնելու հնարավորությունն ընդլայնվում է, ընդ որում՝ այնպիսի ապրանքներ, որոնք Ռուսաստանն այսօր ներկրում է Եվրոպայից, ԱՄՆ-ից կամ այլ երկրներից: Սրանք հնարավորություններ են, որ պետք է քննարկվեն, և Հայաստանում տնտեսության զարգացման տեսանկյունից կարող է էական դերակատարում ունենալ ռուսական շուկան: Իհարկե, սա նաև չի նշանակում, որ մենք պետք է սահմանափակենք եվրոպական մուտքը: Պետք է գործել այնպես, որ բոլորին հասանելի լինել, բայց հասանելի լինել սեփական շահերն առաջ մղելու տեսակետից, այլ ոչ թե սրա-նրա գիրկն ընկնելու ցանկությունից:

-Պարոն Մինասյան, ՌԴ վարչապետ Դմիտրի Մեդվեդևը, անդրադառնալով Հայաստանի՝ Մաքսային միությանն անդամակցելուն, ասել էր, թե քանի որ Հայաստանը սահման չունի Մաքսային միության երկրների հետ, անհրաժեշտ է իրագործել հատուկ միջոցների համալիր: Ի՞նչ եք կարծում՝ ի՞նչ միջոցների համալիրի մասին է խոսքը:

-Ճիշտն ասած, այս պահին պատկերացում չունեմ, թերևս, պարոն Մեդվեդևն ինքը պետք է խոսի այդ մասին, ներկայացնի, բայց մի քանի ծրագրեր կան, որոնց մասին նույնպես խոսվել է, և եթե դրանք նույնպես ներկայացվեն, բավական լուրջ առաջընթաց կարող են արձանագրել: Մասնավորապես, Իրան-Հայաստան երկաթգիծն է, որը կարող է Հայաստանի տնտեսական ներկա շրջափակման պայմաններում հսկայական դրական ազդեցություն ունենալ: Երկրորդ կարևոր նախաձեռնությունը կամ ծրագրային մոտեցումը. վերագործարկել այն գործարանները, որոնք գտնվում են ռուսական կողմի տիրապետության ներքո, և թեկուզ Եվրասիական համագործակցության շրջանակներում Հայաստան ներմուծել նորարարական տեխնոլոգիաներ, ինչը հնարավորություն կտա մեր երկրին ավելի շատ տնտեսական զարգացում, թռիչք ապահովել և կնպաստի Հայաստանի այսօրվա թիվ մեկ մարտահրավերի հաղթահարմանը՝ արտագաղթի կասեցմանը:

Պաշտոնական վիճակագրությունն եմ փաստում հիմա. Հայաստան մուտք գործող տրանսֆերտների  85 %-ը վերապահված է Ռուսաստանին, ԱՄՆ-ն դրանում ունի 5 %, եվրոպական երկրները՝ 7-8 %: Եթե վերլուծում ենք այս փաստը, տեսնում ենք, որ անգամ մեր հայրենակիցների տեսակետից ավելի շատ ակնկալիքներ կան ռուսական սփյուռքից, չեմ բացառում կամ չեմ նսեմացնում մեր սփյուռքի մնացած հատվածները, պարզապես կապերն այսօր այդպիսի իրավիճակ են ստեղծել: Եթե հնարավոր կլինի Ռուսաստանի վարչապետի խոսքերի համատեքստում հասկանալ, որ մի շարք ենթակառուցվածքների  մասով Հայաստանը կունենա հնարավորություն ապրանքների ծառայությունների արտահանման ուղղությամբ դեպի Ռուսաստան, դեպի Չինաստան, ասիական, եվրոպական երկրներ՝ օգտագործելով նույն  ռուսական ենթակառուցվածքները, այստեղ պետք է հասկանալ, որ սա դրական ազդեցություն է, իսկ քաղաքական գնահատական տալ այսօր չափազանց վաղ է, որովհետև բոլորս էլ հասկանում ենք, որ Մաքսային միություն նշանակում է որոշակի ինքնուրույն որոշումներ կայացնելու սահմանափակումներ:

-Ի վերջո, պարոն Մինասյան, ի՞նչ կստանա Հայաստանը՝ Մաքսային միությանն անդամակցելով:

-Քիչ առաջ խոսում էի դրա մասին՝ եթե հաջողվի աշխատուժի, կապիտալի և տեխնոլոգիաների նորամուծությունների ազատ հոսք ապահովել Հայաստան, հնարավորություն կտա Հայաստանի տնտեսության համար երկարաժամկետ հատվածում զարգացում ապահովել և զբաղվածության հիմնախնդիրը լուծել մեր երկրում:

-Իսկ ի՞նչ կկորցնենք:

-Մենք, թերևս, կարող ենք կորցնել մեկ բան. դա ավելի խորը և ավելի մեծ ինտեգրացիան է դեպի Եվրոպա, բայց  ինքներս մեզ էլ  հարց տանք՝ մենք պատրա՞ստ ենք այդ ինտեգրացիային: Սա հարց է, որի պատասխանն այսօր չունեմ: Ես պատմություն էլ եմ ուսումնասիրել, և ինձ թվում է, որ մենք երբեք էլ չենք ունեցել այս պատասխանը: