Հարցազրույց ԱԺ ԲՀԿ խմբակցության պատգամավոր Միքայել Մելքումյանի հետ

-Մաքսային միությանն անդամկցությունն ի՞նչ կտա Հայաստանին:

-Նախևառաջ պետք է ասեմ, որ Մաքսային միությանն անդամակցությունը պետք չէ դիտել առանձնացված մի գործընթաց, այլ  պետք է դիտենք  եվրաասոցացման ու խորը և համապարփակ ազատ առևտրի գոտու մասնակցությամբ ընդհանուր գործընթացի մեջ: Այստեղ առանձնացնում ենք երկու բաղադրիչ՝ քաղաքական և սոցիալական: Իհարկե, Մաքսային միությունն ինչ-որ տեղ ամրագրում կամ արձանագրում է այն ստատուս-քվոն, ինչ որ ուներ Հայաստանի Հանրապետությունը ԱՊՀ շրջանակներում (խոսքը վերաբերում է Հայաստանին՝ որպես  ՀԱՊԿ-ի անդամ-պետության), ԱՊՀ առևտրի ռեժիմին: Սա մի քայլ առաջ է Ռուսաստան-Բելառուս-Ղազախստան ինտեգրման ճանապարհին:

Ինչ վերաբերում է՝ ի՞նչ կտա և ի՞նչ չի տա հարցին. այստեղ կան և՛ մինուսներ, և՛ պլյուսներ: Պլյուսներն այն են, որ մենք անպայման պետք է դիտարկենք ՀՀ գործող արտահանման և ներկրման կառուցվածքը, այսինքն՝  ի՞նչ ենք արտահանում դեպի Ռուսաստան-Բելառուս-Ղազախստան և ի՞նչ ենք ստանում այնտեղից: Ես թվերն ասեմ. եթե մենք ունենք 1,4 մլրդ դոլարի արտահանում, ապա այդ արտահանումից մոտավորապես 250-260 մլն դոլարը Ռուսաստանի հետ է, և եթե մենք ունենք 4,3-4,4 մլրդ դոլարի ներկրում, ապա մոտավորապես 1 մլրդ դոլարի ներկրում ունենք Ռուսաստանից: Մենք պետք է նայենք, թե այս գործընթացները համահո՞ւնչ են Հայաստանի Հանրապետության արտաքին տնտեսական քաղաքականության հետ, թե՞ ոչ: Մենք ասել ենք, որ արտահանմանը միտված արդյունաբերական քաղաքականությունն է գերակշռում:

-Այսինքն՝ Դուք կո՞ղմ եք, որ ՀՀ-ն միանա Մաքսային միությանը:

-Կողմի և դեմի խնդիր չկա: Ես ուզում եմ ասել, որ մեր արտահանման միջնաժամկետ ապագայում՝ ոչ թե առաջիկա 10-15, այլ՝ 4-5 տարում,  Ռուսաստանի շուկան ավելի ընդլայնողական է լինելու արտահանման գործընթացի համար: Ես չեմ ասում՝ լավ է, թե վատ է, դա բնական բան է, արձանագրում ենք  բնական ստատուս քվոն: Երկրորդ հանգամանքը. եկեք-տեսնենք, թե ինչքան է մաքսատուրքը: Երբ ասում ենք Մաքսային միություն, նշանակում է, որ մաքսային սահման չի լինելու:

Հայաստանը  տարեկան հավաքում է 38 մլրդ դրամի մաքսատուրք, իսկ Մաքսային միությունն այսօր հավաքում է 26 մլրդ դոլարի մաքսատուրք, որի 87 %-ը գնում է Ռուսաստանին, 4,7 %-ը՝ Բելառուսին, մոտ 8 %-ը՝ Ղազախստանին: Եթե Հայաստանի Հանրապետությունը ստանում է 1-1,5 %, դա լինում է մոտ 300 մլն դոլար, մոտավորապես 3 անգամ շատ, քան այսօրվա մեր մաքսատուրքերն են: Ես զուտ տնտեսագիտական հաշվարկ եմ անում: Այսինքն՝ այս առումով բանակցելու խնդիր է, թե ինչ տոկոս կտա մեզ Մաքսային միությունը: Չի կարելի ասել՝ կո՞ղմ եք, թե՞ դեմ եք, որովհետև նայած թե ոնց ես մոտենում՝ որպես կողմ և ոնց ես մոտենում՝ որպես դեմ, այսինքն՝ այդ բոլոր բաները պետք է համադրենք իրար հետ:

-Բայց մի կողմից էլ դրված էր Ասոցացման համաձայնագրի նախաստորագրման հարցը:

-Եվրոպայի հետ մենք ունենք արտահանման ավելի շատ ծավալ: Մենք հիմնականում արտահանում ենք Գերմանիա. դա «Քրոնիմետ» ընկերությանը փոխանցվող ֆերոմոլիբդենն է, որը կազմում է մեր արտահանման մոտավորապես 40 %-ը, մենք ունենք որոշակի արտահանում՝ ոչ մեծ ծավալներով, դեպի Նիդեռլանդներ, Բելգիա, Բուլղարիա և Իսպանիա: Սրանք եվրոպական այն հիմնական երկրներն են, որտեղ Հայաստանը արտահանում է, իսկ ներկրում ենք մոտավորապես նույն չափի կամ մի քիչ ավելի ԱՊՀ երկրներից: Հիմա առաջիկա տարիներին Հայաստանի Հանրապետության տնտեսությունը Եվրոպա՞, թե՞  Ռուսաստան կարող է ավելի շատ արտահանել:

Այն ստանդարտներով, այն արտադրական կուլտուրայով, այն արտադրողականությամբ, այն որակական հատկանիշներով, սերտիֆիկացիոն հատկանիշներով, որ մենք այսօր ունենք, ավելի շատ Ռուաստան կարող ենք արտահանել, իսկ Եվրոպայի դեպքում ավելի երկարաժամկետ է: Բայց ճիշտ էր այն, որ  կարողանայինք ինտեգրվել եվրոպական  մշակույթի արտադրահարաբերությունների,  իրավապայմանագրային հարաբերությունների ստանդարտներին, որպեսզի ձգտեինք դեպի Եվրոպա:

-Այսինքն՝ մենք պետք է անդամակցենք Մաքսային միությանը, որպեսզի գնանք դեպի Եվրոպա՞:

-Ոչ, հիմա կարող եմ մի ուրիշ բան ասել՝ բա որ Ռուսաստանը ստորագրեր եվրաասոցացման համաձայնագիր, ի՞նչ կստացվեր:

-Իսկ Ձեր կարծիքով՝ ինչո՞ւ է Ուկրաինան ընդդիմանում Մաքսային միություն չմտնելու հարցում:

-Ուկրաինայի աշխարհաքաղաքական դիրքը  լրիվ տարբեր է Հայաստանից: Ուկրաինան տրանզիտ վիճակում է, բուֆերային երկիր է Եվրոպայի և Ռուսաստանի միջև: Մեր դիրքն այդքան ցանկալի դիրք չէ: Ուկրաինայով անցնում է գազամուղը, Ուկրաինան տրանզիտ երկիր է, ավելի խոշոր տնտեսություն ունի, մասշտաբի էֆեկտն աշխատում է այնտեղ, ունի ստրատեգիական ռեսուրսներ՝ ածուխ և այլն: Սա նշանակում է, որ այս երկու պրոցեսը պետք է ոչ թե բացարձակացնել, ասել՝ սա՞, թե՞ նա, այլ պետք է ասենք, որ, անդամակցելով Մաքսային միությանը, սակայն այդտեղից դիվիդենտներ շահելով, ինտեգրվենք Եվրոպային:

-Պարոն Մելքումյան, Ասոցացման համաձայնագիրը, կարծես, չեղյալ է համարվել Հայաստանի համար:

-Չեղյալ չի համարվել, ուղղակի այդ Ասոցացման համաձայնագրի հիմնական կետերը կփոխվեն, պլանկան կիջնի: Քաղաքական մասը, որը վերաբերում է հակակոռուպցիոն քաղաքականությանը, մամուլի, խոսքի ազատությանը, մարդու իրավունքներին, այդ հռչակագրային կամ այդ նորմատիվ դաշտը, բնականաբար, կընդունենք: Ազատ և խորը, համապարփակ առևտրի գոտուն միանալը, ելնելով Մաքսային միության իրողությունից, կվերափոխվի: Դուք չեք հարցնում՝ այսօր մենք Եվրոպայի հետ ի՞նչ հարաբերությունների մեջ ենք: Այսօր էլ մենք Եվրամիության հետ ունենք համարյա թե այդ խորը և համապարփակին մոտ պայմաններ: Դուք կարող եք հարց տալ՝ իսկ այդ Ասոցացման համաձայնագիրն ինչո՞ւ չենք կնքել մեկ տարի առաջ… որովհետև խնդիրներ կան: Խնդիրն այն է, թե հայկական ապրանքատեսակները, հայկական արտադրական կուլտուրան,  իրավապայմանագրային հարաբերությունները համահո՞ւնչ են եվրոպական ընդունված նորմերին: Իհարկե ոչ: Դրա համար ժամանակ է պետք, բայց մենք պատրա՞ստ ենք, որ համահունչ դարձնենք հենց հիմա: Իհարկե ոչ: Այսինքն՝ նույնիսկ եթե մենք դա կնքում ենք, մեզ պետք է մինիմում 4, 5, 6, 7 տարի, որպեսզի սերտացնենք, այսինքն՝ այդ կնքելը դեռ ոչ մի բան չի նշանակում: Ասենք, հնարավոր է, որ  վիզային ռեժիմը դյուրացվի, հնարավոր է, որ մեզ ընդունեն, բայց որպեսզի հայկական ապրանքները եվրոպական շուկայում ռեալ իրացվեն, եվրոպական շուկան շատ  խիստ շուկա է, սպառողական շատ բարձր տեխնոլոգիաներ և որակներ ունի, իսկ ռուսական շուկան մեզ մոտ է:

-Այսինքն՝ ռուսական շուկան եվրոպական շուկայից որակներով ցա՞ծր է:

-Այո՛, բա իհարկե, նայած ինչ, օրինակ, ավտոմոբիլաշինության մեջ Դուք «Մերսեդես»-ը կարո՞ղ եք համեմատել «ԿամԱԶ»-ի հետ: Բայց հիմա մենք, այդ իրողությունը հաշվի առնելով, պետք է ձգտենք, և ես՝ որպես մասնագետ, ասում եմ, որ այստեղ կան և՛ պլյուսներ, և՛ մինուսներ: Խնդիրը ժամկետների մեջ է: Միջնաժամկետ առումով Մաքսային միությունը մեզ արագ էֆեկտներ կտա, իսկ Եվրոպան մեզ արագ էֆեկտներ չէր տա, եթե նույնիսկ ստորագրեինք, որովհետև ժամանակ էր պետք, որպեսզի մենք համահունչ դարձնեինք:

-Պարոն Մելքումյան, իսկ վտանգներ չե՞ք տեսնում Մաքսային միությանն անդամակցության պարագայում: Ի՞նչ կորուստներ կլինեն:

-Կորուստները կախված են լինելու բանակցային խնդիրներից: Քանի որ Հայաստանը հիմնադիր է լինելու նաև Եվրասիական միությանը,  այսինքն՝ պետք է լինենք տնտեսական միջավայրի հիմնադիր, մենք պետք է թելադրենք մեր խաղի կանոնները, որ չփոխվի, ավելի վատանա այն, ինչ ունենք: Այսինքն՝ հայաստանյան շուկա մտնող, ներկրվող ապրանքների խաղի կաննոները գոնե չվատանան: Այ սա արդեն մեր կառավարության խնդիրն է: Մաքսային միության մեջ գործող խաղի կանոնների շուրջ պետք է կարողանանք արդյունավետ բանակցենք, և դա մեկ օրվա խնդիր չի լինելու, զուգահեռ բանակցենք Եվրոպայի հետ:

-Ձեր կարծիքով՝ կախյալություն չի՞ առաջանա Մաքսային միությանն անդամակցությամբ:

-Բոլորն էլ իրարից կախյալ են լինելու: Մենք կախյալ ենք լինելու նրանցից, նրանք՝ մեզնից: Ցանկացած պայմանավորվածություն բերում է որոշակի ընդհանուր խաղի կանոնների պահպանում, այսինքն՝ հիմա նույն ձևով էլ Ռուսաստանը, Ղազախստանը կամ Բելառուսը մեզնի՞ց են կախված լինելու: Նայած ոնց ենք պայմանավորվում: Եթե համաձայնություն կա 3 հոգու մեջ, այդ 3 հոգին ոնց պայմանավորվում են, այդպես էլ գործում են:

-Սերժ Սարգսյանի՝ Մոսկվայում արված հայտարարությունն անակնկա՞լ էր Ձեզ համար: Ձեր կարծիքով ՝ ճնշումներ եղե՞լ են այդ որոշումը կայացնելիս:

-Ոչ, չեմ կարծում, թե ուղղակի ճնշում է եղել, բայց որ Հայաստանը հաշվի է առել իր անվտանգության համակարգը, ԼՂ հարցը, հաշվի է առել նաև մեր պաշտպանական համակարգը, չէ՞ որ զինամթերք էլ ենք ներկրում՝ այո, այդ ամեն ինչը, ինձ թվում է, հաշվի է առնվել: Ժամկետը համընկել է, որովհետև այսօր Ռուսաստանը գեներացնում է Եվրասիական միության, Մաքսային միության գործընթացը:

-Պարոն Մելքումյան, Եվրախորհրդարանի արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի նախագահը ասել էր, որ ինքը ցավում է այդ որոշման համար: Նրա կարծիքով՝ ահռելի ճնշումներ են գործադրվել Հայաստանի վրա ՌԴ-ի կողմից՝ Ադրբեջանի և ԼՂ շատ դժվար իրադրության հետ կապված: Քիչ առաջ նշեցիք, որ ճնշումներ չեն եղել որոշումը կայացնելու հարցում:

-Ես այդ ճնշումներից չեմ կարող տեղյակ լինել, բայց ես ասում եմ, որ որոշումն ընդունվել է՝ հաշի առնելով հանրապետության պաշտպանական, ռազմավարական գործոնը: Չէ՞ որ մենք ռազմավարական գործընկեր ենք ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում:

-Եթե նոյեմբերին Վիլնյուսում Հայաստանը չնախաստորագրի Ասոցացման համաձայնագիրը, ի՞նչ կկորցնի մեր երկիրը:

-Նախ պետք է իմանալ՝ ի՞նչ է տեքստ է լինելու: Այդ եվրաասոցացման ծրագիրը պարզ չէ, չէ՞ որ մենք չենք ստացել դա, որը 1500-էջանոց ծրագիր է: Հիմա պարզ է, որ այդ տնտեսական բլոկը՝ խորը և համապարփակ առևտուրը, չի լինելու, իսկ Եվրոպան հայտարարում է, որ եվրաասոցացման համաձայնագրի անբաժանելի մաս է հանդիսանում խորը և համապարփակ առևտուրը, այսինքն՝ բուն բովանդակության խորությունը կորում է, և պետք է պարզվի, թե դա ինչ փաստաթուղթ է, և նշանակում է, որ մինչև Վիլնյուս բանակցելու խնդիրներ կան:

Լուս.՝ 1in.am-ի