Օրեր առաջ  Հայաստանի գրողների միության արձակի ամենամյա պլենումին (սովետական ժամանակներից եկած այս տերմինը  մինչ օրս արդիական է ԳՄ-ում) հանդես էին եկել գրողներ, գրականագետներ, որոնք  ներկայացրել էին արդի  հայ արձակի հիմնախնդիրները՝ բացթողումներն ու թերությունները: Սակայն գրականագետներից Անի Փաշայանի  ելույթը վերածվել է սկանդալի, որովհետև վերջինս, խոսելով արդի հայ արձակի մասին, մատնանշել էր անուններ: Այդ անունների շարքում նա հնչեցրել էր արձակագիր, դրամատուրգ Անուշ Ասլիբեկյանի անունը, որից անմիջապես հետո, ըստ գրականագետի, ԳՄ-ի մի քանի անդամներ կանխել  էին՝ չհամաձայնելով գրականագետի նշած օրինակի հետ:  Այդ օրը ֆեյսբուքյան իր էջում արձագանքել էր նաև Անուշ Ասլիբեկյանը, ում հետ զրուցել ենք  ստեղծված իրավիճակի մասին:

-Մեր գրականագետները, թատերագետներն ինչ-ինչ պատճառներով  սարսափ ունեն անուններ հնչեցնելու: Ինքս մասնագիտությամբ թատերագետ եմ, և գիտեմ, որ դա մեծ պատասխանատվություն է՝ բարձրացնել որևէ թատրոնի կամ հեղինակի անուն: Եվ եթե որևէ գրականագետ կամ թատերագետ նման  մոտեցում է դրսևորում, դա կատարում է երկարատև հետազոտություն կատարելու արդյունքում: Անի Փաշայանն այդ անունները հնչեցրել է իր կատարած մասնագիտական երկար վերլուծությունների արդյունքում: Նրա խոսքը եղել է շատ կառուցողական, առաջարկել է խնդիրների լուծման եղանակներ: Հավանաբար այս է խնդիրը, որը նրան լռեցրել են՝ դրսևորելով անհանդուրժողականություն ազատ խոսքի հանդեպ: Էլ չեմ խոսում տարրական հարգանքի բացակայության մասին կոլեգայի հանդեպ: Ի դեպ, նշենք, որ նա Գրողների միության անդամ չէ:

Անի Փաշայանի խոսքը միանգամից ընդունվել է շատ տգեղ, բուռն ընդհատումով, որովհետև նա համարձակություն է ունեցել անուններ մատնանշել՝ կարևորելով մի քանի երիտասարդ գրողների անուններ, այդ թվում նաև իմ անունը: Նա դեռ չէր հասցրել թվարկել այդ անունները, երբ առաջինն իմ անունը հնչեցնելուց հետո, մեծ իրարանցում է սկսվել այնտեղ. ավագ սերնդի որոշ ներկայացուցիչներ ըմբոստացել էին, թե գրականագետն ինչ իրավունք ունի անուններ հնչեցնելու, արժևորելու մեկին կամ մյուսին, այնինչ գրականագետի գործը հենց դա է:

Ես բաց եմ` լսելու  քննադատություն իմ գործերի վերաբերյալ, բայց եթե այդտեղ չկա մասնագիտական հիմնավորված կարծիք, հասկանում ես, որ փորձ է արվում երիտասարդի ճանապարհը փակել: Եթե խուսափեի կարծիք լսելուց, դժվար թե կազմակերպեինք  իմ  ստեղծագործությունների բաց, հրապարակային ընթերցումները, որոնք անցել են բուռն ու հետաքրքիր քննարկումների մթնոլորտում:

-Դու ևս Գրողների միության անդամ ես: Ինչո՞վ էր պայմանավորված քո անվան շուրջ  սկանդալը, ինչո՞ւ քեզ  չընդունեցին:

-Չեմ ուզում դրան ընդհանրական կամ սերնդային բնույթ տալ: Ինքս երիտասարդ գրող եմ, բայց՝ ոչ սկսնակ: Մոտ տասը տարուց ավելի է՝ գրականության մեջ եմ: Թեև տպագրվելուց էլ շատ ավելի վաղ եմ ստեղծագործում, բայց ընդունված է առաջին տպագրության թվականից համարել գրական պրոֆեսիոնալ գործունեությունը: Առաջին անգամ իմ ստեղծագործությունները հրատարակվել են 2001թ. «Նոր դար» ամսագրում՝ հրաշալի պոետ Արտաշես Արամի ողջերթի խոսքով: Այդ օրվանից մինչև օրս չի եղել դեպք, որ որևէ խմբագիր մերժի իմ գործերը տպագրել: 10 տարի գրական մամուլում հանդես գալուց հետո իմ առաջին ժողովածուն հենց այդ գրական քայլերի արդյունքն է, որից հետո  ծաղկաքաղի, լավ ապրված ստեղծագործության սկզբունքով ծնվեց իմ  պատմվածքների ժողովածուն՝ «Բարի գալուստ իմ հեքիաթ»-ը, որտեղ ընդգրկված է նաև մեկ պիես: Ի դեպ, այդ պիեսը բեմադրվել է, և 10-ից ավելի միջազգային փառատոնների է մասնակցել՝ ունենալով բազմաթիվ մրցանակներ:

Իսկ Գրողների միության անդամ դառնալը այդ գործունեության բնականոն հետևանքն էր: Ջանք չի թափվել միության անդամ դառնալու համար, դա բնական արդյունքն է  եղել իմ գործունեության և ԳՄ-ի նախկին նախագահ, լուսահոգի Լևոն Անանյանի առաջարկը: Իմ մուտքը Գրողների միություն կատարվեց շատ սահուն, չեմ պայքարել դրա համար, բայց հպարտ էի, որ այդ միության անդամ դարձա:

-Ինչո՞ւ:

-Որովհետև դա եղել է Չարենցի, Հրանտ Մաթևոսյանի, Սևակի, Համո Սահյանի  միությունը, որին արժեր անդամակցել: Ընդամենը երկու տարի է, որ անդամկցում եմ այդ միությանը, բայց  երբեք գործնականում առիթ չէի ունեցել առնչվել միության հետ: Եվ առաջին գործնական առնչությունը բերել է հիասթափության և սկանդալային իրադարձությունների: Մի քանի գրողների կողմից միտում կա այդտեղ երիտասարդ գրողների ստեղծագործությունը արժեզրկելու: Միաժամանակ նշեմ, որ ավագ սերնդի փառահեղ գրողներ կան, ովքեր բարի խոսք չեն ափսոսում արտահայտել երիտասարդ գրողի ստեղծագործությունների մասին:

Երիտասարդին կոտրելով չէ, որ մենք պետք է որևէ շարժ ունենանք գրականության մեջ, այլ ՝ հակառակը:

-Դու նշեցիր, որ «այնպիսի գրողների միություն է եղել, որ արժեր անդամ լինել այդտեղ»: Բայց դա անցյալի նկատմամբ վերաբերմունք է, որտեղ, ասենք, նախագահ է եղել Հրանտ Մաթևոսյանը և այլն: Այսօր երիտասարդ գրողին ի՞նչ է տալիս ԳՄ անդամ լինելը:

-Երեկվա միջադեպից հետո հասկացա, որ սովետական տարիներից մինչ օրս ԳՄ-ում ոչինչ չի փոխվել: Հրանտ Մաևթոսյանի անունը նշեցինք, մի օրինակ բերեմ: Նրա որդին՝ Դավիթ Մաթևոսյանն է պատմել, որ երբ Հրանտ Մաթևոսյանը գրել էր «Ահնիձոր» ակնարկը և արժանացել էր մեծ քննադատության, ու երբ նա կոտրված իջնում էր աստիճաններով, նրան հանդիպում է Ստեփան Զորյանը և ասում. «Դուք երեկ գրել եք մեկ ակնարկ, որի պատճառով աշխատանքից հեռացվել է մեկ խմբագիր: Շարունակեք գրել»: Հասկանալի է դառնում, որ այդ ճանապարհը վաղուց ծրագրված և պատրաստված է գրականության մեջ լուրջ խոսք ասող մարդկանց հանդեպ: Պարզապես, ցավալի է, որ 21-րդ դարում մենք նորից ականատեսն ենք նման անհանդուրժողականության, խտրականության, նման տգեղ պահվածքի:

Ես Գրողների միությունից սպասելիք չունեմ: Պարզապես վարձատրված էի  համարում ինձ՝ որպես երիտասարդ գրող, որ ավագ սերնդի կողմից գնահատվել եմ: Սխալ է հարց դնել՝ սպասում ունե՞մ, թե՞ ոչ այս միությունից: Մեկ այլ բան եմ ուզում ասել. միությունը գործառույթ ունի: Սա է ամենակարևորը: Այո՛, միությունը ինչ-որ գործունեություն ծավալում է՝ միջոցառումներ և այլն, եթե ներսում լինեք, կտեսնեք, թե ինչ բուռն կյանք է:

-Բայց դա միության ներսում է, և որևէ կապ չունի հասարակության հետ:

-ԳՄ-ն շատ կարևոր գործառույթ ունի կատարելու. այն պետք է տեր լինի իր գրողին: Երկրորդը՝ ԳՄ-ն  գրողին դեմքով ճանաչելի պետք է դարձնի հասարակության առջև, տարբեր միջոցներով պետք է հաստատի երկխոսություն գրողի-ընթերցողի միջև, ինչի համար պետք է օգտագործել թե՛ անհատական հանդիպումները գրողի հետ, թե՛  հեռուստատեսությունը: Համագործակցություն և ծրագրային մոտեցում է հարկավոր:

-Հայաստանյան գրեթե բոլոր ստեղծագործական միություններում անառողջ մթնոլորտ է, որոնց կապը վաղուց կտրված է հասարակության հետ: Այդ դեպքում երիտասարդ ստեղծագործողին ինչո՞վ է ոգեշնչում միությունը, որ նա անդամակցում է դրան:

-Նորից եմ ասում. ոգեշնչման կամ հիասթափության առիթ չկա, և նույնիսկ երեկվա այդ մեծ աղմուկն իմ անվան շուրջ չի կարող դառնալ հիասթափության առիթ: Այդպիսի միջադեպերից հետո ուղղակի պետք է մտորենք, թե ինչ անելիք ունենք: Իհարկե, ես միակը չեմ: Գրականության պատմությունից էլ գիտենք, որ ջախջախման փորձեր գրողների հանդեպ  եղել են, և նաև պարզվում է, որ մինչ օրս նման իրադարձություններ պատահում են նաև ժամանակակից գրողների հետ: Գիտեք, երեկվա միջադեպից հետո բազմաթիվ գրողներ էին գրել ինձ և ասել, որ իրենց հետ էլ են  պատահել նման դեպքեր: Մենք պետք է ոչ թե մխիթարվենք, որ միակը չենք, որ այդ վերաբերմունքի «զոհ» ենք դարձել, այլ, վերջիվերջո, դրա դեմն առնենք, մտածենք մեր գրականության մասին:

-Ինչպիսի՞ն են երիտասարդ գրողների փոխհարաբերությունները: Կարծես, կղզիացած խմբավորումներ են ձևավորվել:

-Ցավոք, որքան էլ հերքենք, ակնհայտ է դա. պառակտվածությունը մեծ է: Շատ եմ ցավում, որ սովետական այդ տգեղ ավանդույթը, որը ԳՄ-ի մի քանի անդամների շնորհիվ «նստած» է շենքում, ժառանգանբար փոխանցվել է նաև երիտասարդ սերնդին: Եվ փոխարենը միմյանց սատար կանգնելու, իրար գրով ապրելու, միմյանց հետ զրույցի մեջ մտնելու, նրանցից ոմանք ընտրում են շատ ավելի տգեղ ճանապարհ, քան ավագները, ովքեր դա  կարող էին թողնել որպես ժառանգություն: Դա մեծամտացման և կողքինին անտեսման ճանապարհ է, որը շատ ավելի վտանգավոր է: Գիտեք ինչ, տաղանդավոր մարդը պետք է չունենա նախանձ ու չարություն իր մեջ: Ուրախ եմ, որ ես այդպիսի խմբավորումների մեջ չեմ ընդգրկվել, բայց կարող եմ տեսնել և գնահատել ցանկացած տաղանդավոր գործ և այդ մասին ասել ընկերներին: Ես ուզում  եմ անուններ նշել՝ Արմենուհի Սիսյան, Գոհար Գալստյան, Արա Ալոյան, Արուսյակ Օհանյան, Էլֆիք Զոհրաբյան, Արմինե Պետրոսյան, շատ երիտասարդ բանաստեղծուհի Տաթև Ոսկանյան և էլի շատ-շատերը, իմ սերնդակիցները կամ ինձանից ավագները և  ովքեր կերտում են ժամանակակից գրականության իրական պատկերը:

Եվ ուղղակի կոչ եմ անում երիտասարդներին չորդեգրել որոշ ավագների սխալներն ու տխուր անցյալից եկած ավանդույթները և գործել ի շահ  գրականության:

-Անուշ, այսօր ի՞նչն է պակասում մեր գրական կյանքին:

-Մեր ընթերցողը պետք է ճանաչի մեր գրողին: Մենք ունենք մեծ պոտենցիալ: Ընդհանրապես, մենք գենետիկորեն կարդացող ազգ ենք, առհասարակ, մշակութային ազգ ենք: Արհեստականորեն սարքված է մեր ազգին մշակույթից, արվեստից կտրելու միտումը: Ես տեսնում եմ, որ այսօր անհատների ուսերին է  դրված  մեր ազգի մեջ այդ գենետիկ հիշողությունն արթնացնելը: Ընթերցողը պետք է անվանապես, դեմքով ճանաչի իր դերասանին, երաժշտին, գրողին, որովհետև նա որոնում է: Ցավոք, այսօր լրատվամիջոցներով ջրի երեսին են այն ստեղծագործողները (եթե կարելի է այդպես անվանել նրանց), ովքեր չեն ներկայացնում բարձրարժեքը: Եվ ուզում եմ խնդրել մեր հանդիսատեսին. ընթերցողին. մի՛ բավարվեք նրանով, ինչը ձեզ հեռուստատեսությունն է հրամցնում, որոնեք և պարտադիր կգտնեք և՛ բարձրարժեք երաժշտություն, և՛ բարձրարժեք թատրոն, և՛ բարձրարժեք գրականություն:

Հ.Գ. Շուտով հրատարակվելու է Անուշ Ասլիբեկյանի՝ «Մոյրաների նոթատետրից» գիրքը, որտեղ ներառված են լինելու 11 պատմվածք և 1 վիպակ: