HY RU EN
Asset 3

Բեռնվում է ...

Էջի վերջ Այլ էջեր չկան բեռնելու համար

Որոնման արդյունքում ոչինչ չի գտնվել

Հերունու հայելային դիտակը մետաղական ջարդո՞ն կդառնա, թե՞ կապահովի տիեզերքի հետ կապը. առաջարկները քննարկվում են

Արագածոտնի մարզի Օրգով եւ Տեղեր գյուղերի միջեւ գտնվող ռադիոօպտիկական աստղադիտակը վերեւից, կարծես, հռոմեական կոլիզեում լինի: Դիտակը գտնվում է հողի մեջ, ունի սֆերիկ (գոգավոր) մակերես եւ արեւոտ եղանակին փայլփլող ափսեի է նմանվում: Մասնագետների կարծիքով՝ հենց այսպիսի կառուցվածքի շնորհիվ դիտակն ունի բարձր զգայունություն եւ աղմկակայունություն, ինչն աշխարհում նրան դարձնում է եզակի աստղադիտակներից մեկը:

Տեխնիկական գիտությունների թեկնածու Արեւիկ Սարգսյանն ասում է, որ դիտակը եղել է ֆիզիկոս Պարիս Հերունու (1933-2008 թթ.) կյանքի գործը (վերջինս Արեւիկ Սարգսյանի մորեղբայրն է): Գիտնականից 17 տարի է պահանջվել՝ խորհրդային իշխանություններից դիտակի կառուցման թույլտվություն ստանալու համար: Ըստ Արեւիկ Սարգսյանի՝ տարիներ շարունակ Հայաստանում նման դիտակ կառուցելուն խանգարում էր ԽՍՀՄ-ը, որի ղեկավարները կողմ էին դիտակը Ռուսաստանի տարածքում կառուցելուն: Ակադեմիկոս Հերունին իր հարցազրույցներում անդրադարձել է այս հարցին՝ նշելով, որ խորհրդային կառավարությունն առաջարկում էր դիտակը կառուցել Ղրիմում: Այդ տարիներին համամիութենական կշիռ ունեցող Ռադիոֆիզիկական չափումների գիտահետազոտական ինստիտուտը (1971-ին Երեւանում հիմնադրել էր Պ. Հերունին, հետագայում կոչվել է Ռադիոֆիզիկայի ԳՀԻ), ըստ Ա. Սարգսյանի, դիտակ կառուցելու թույլտվություն ստացավ այն պատրվակով, որ ինստիտուտի ունեցած էտալոնային 11 դիտակները համալրվեն ռադիոաստղագիտության բնագավառի էտալոնային նոր դիտակով: «Աշխարհում չկա ռադիոօպտիկական նման այլ դիտակ: Բոլորը կա՛մ ռադիոդիտակներ, կա՛մ աստղադիտակներ են: Մեր ռադիոօպտիկական դիտակում համատեղված են այդ երկու գործիքները, այսինքն՝ մենք կարող ենք գիշերը նույն ուղղությամբ նայել ե՛ւ ռադիոտիրույթում, ե՛ւ լույսի օպտիկական տիրույթում: Սա սարքի սկզբունքային եզակիությունն է: Ի դեպ, այդպիսի ռադիոդիտակները կոչվել են Հերունու հայելային դիտակներ (գյուտի հեղինակը Հերունին է- հեղ.)»,- ասում է Արեւիկ Սարգսյանը, ով երկար տարիներ այս դիտակի գիտական պատասխանատուն էր:

Արդեն 7 տարի է՝ Արեւիկ Սարգսյանը պայքարում է ակադեմիկոս Պարիս Հերունու ստեղծած ռադիոօպտիկական աստղադիտակի վերագործարկման համար: 2017 թվականից այդ նախաձեռնությանը միացել է «Հայաստանի իրավազորություն» պետական հիմնադրամը՝ ներկայացնելով «Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն» նախագիծը: Հիմնադրամը պետական գրանցում է ստացել 2017-ին եւ գործում է էկոնոմիկայի նախարարության ենթակայությամբ: Իսկ նշված ծրագրի նպատակը ոչ միայն դիտակի վերագործարկումն է, ինչը պետք է խթանի բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում գիտական հետազոտությունների անցկացումը, այլեւ գիտակրթական կենտրոնի ստեղծումը, որը նաեւ գրավիչ վայր կարող է դառնալ գիտական զբոսաշրջության համար: Այդուհանդերձ, մինչ օրս ծրագրի հեղինակները չեն ստացել դիտակի վերագործարկման թույլտվություն:

Դիտակը 2013-ից կոնսերվացված է

54 մ տրամագծով ռադիոհայելի եւ 2,6 մ տրամագծով օպտիկական հայելի ունեցող դիտակի (ՌՕԴ-54/2,6) նախագծման ու կառուցման աշխատանքներն ընթացել են 1975-1985 թթ., եւ 1986-ին այն արդեն պատրաստ էր: Դիտակի գիտական պատասխանատուն պատմում է, որ այն աշխատել է մինչեւ 2012 թ.: Ըստ Ա. Սարգսյանի՝ 1990-ականներին, երբ առհասարակ գիտության բազային ֆինանսավորումը չափազանց ցածր էր, իսկ Ռադիոֆիզիկայի ԳՀԻ-ի Արագածի գիտական կենտրոնի (վերջինիս տարածքում է գտնվում դիտակը, տես ներքեւի պատկերում) պահպանմանն ուղղված գումարները՝ չնչին, իրենց հաջողվեց պահպանել դիտակի աշխատունակ վիճակը, եւ դրանով երբեմն չափումներ էին անում:  

2012-ից մինչ օրս ՌՕԴ-ն այլեւս չի գործարկվել: Նույն թվականի հունվարի 12-ին կառավարությունը որոշել էր Երեւանի օպտիկաֆիզիկական չափումների ԳՀԻ-ն եւ Ռադիոֆիզիկայի ԳՀԻ-ն վերակազմակերպել եւ միացնել էկոնոմիկայի նախարարությանը ենթակա «Չափագիտության ազգային ինստիտուտ» ՓԲԸ-ին: Այն ժամանակվա ԷՆ Տիգրան Դավթյանը գործադիրի նիստին նշել էր, որ միավորման անհրաժեշտությունը բխում է Հայաստան-Եվրամիություն խորը եւ համապարփակ ազատ առեւտրի համաձայնագրի կնքմամբ, ինչպես նաեւ ԵՄ-ի հետ բարեփոխումների ասոցացման համաձայնագրի նախապայման հանդիսացող որակի ենթակառուցվածքի բարեփոխման ռազմավարությամբ: Բայց ինչպես հայտնի է, 2013 թ. աշնանը Հայաստանի իշխանությունը, Սերժ Սարգսյանի գլխավորությամբ, ԵՄ-ի փոխարեն ուղղություն վերցրեց դեպի Մաքսային միություն, եւ ՀՀ-ԵՄ վերոնշյալ համաձայնագիրն այդպես էլ չստորագրվեց:   

Առաջ անցնելով՝ նշենք, որ այս տարվա հոկտեմբերի 24-ին կառավարությունը որոշեց  Չափագիտության ազգային ինստիտուտն ու Ստանդարտների ազգային ինստիտուտը միավորել եւ ստեղծել նոր՝ «Ստանդարտացման եւ չափագիտության ազգային մարմին» ՓԲԸ:

Արեւիկ Սարգսյանն ասում է, որ երբ 2012 թ. Ռադիոֆիզիկայի գիտահետազոտական ինստիտուտը միացվեց Չափագիտության ազգային ինստիտուտին (ՉԱԻ), ԳՀԻ-ն շենք ուներ Երեւանի Կոմիտասի 49/4 հասցեում, դրանն էր նաեւ Օրգով եւ Տեղեր գյուղերի հարեւանությամբ գտնվող Արագածի գիտական կենտրոնը՝ 100 հա տարածքով, ինստիտուտը Երեւանում նաեւ «Ալիք» փորձարարական գործարան ուներ, որտեղ պատրաստվում էին ԳՀԻ-ում մշակվող սարքավորումների փորձնական նմուշները:

«Միավորումից հետո մեկ տարվա ընթացքում այդ շենքի (Կոմիտասի պողոտայում գտնվող) եղած-չեղածը քանդվեց, վաճառվեց, չգիտեմ, թե ուր են գնացել այդ գումարները: Աղերս չմնաց Հերունուց: Սարքերից բան չմնաց, թանկարժեք մետաղներից պլատաներ կային, առհասարակ մետաղ պարունակող ամեն ինչ՝ խողովակներից սկսած, վաճառվեց: Իսկ Արագածի կենտրոնը, որ հսկայական տարածք, տնտեսություն էր, ավերեցին: Օրինակ՝ կենտրոնի կաթսայատան խողովակներն են կտրել-տարել, պատմել հնարավոր չէ ուղղակի»,- ասում է Ա. Սարգսյանը, ով ԳՀԻ-ի վերակազմակերպումից հետո էլ քառորդ դրույքով շարունակել է մնալ դիտակի գիտական պատասխանատու:

«2012-ի նոյեմբերին գիտխորհրդի նիստ հրավիրվեց, որտեղ զեկուցեցի, թե դիտակն ինչ վիճակում է, եւ ինչ ծախսեր են անհրաժեշտ այն վերագործարկելու համար: Իմ զեկուցումից հետո ղեկավարությունը որոշեց, եւ դա արձանագրվել է, որ փող չկա, պետությանն էլ չենք դիմի, որ վերագործարկման փող տա, որովհետեւ պետությունը փող չունի, փորձենք դրսից գումարները գտնել»,- պատմում է մեր զրուցակիցը: Վերջինիս փոխանցմամբ՝ 2013-ին դիտակը կոնսերվացվել է (անջատվել է հոսանքից), այնուհետ կրճատվել է նաեւ Ա. Սարգսյանի հաստիքը, ինչը տրամաբանական էր, չկար դիտակ՝ չկար պատասխանատու:

Չափագիտության ազգային ինստիտուտի ղեկավարներն առաջարկել էին իրենցից վարձակալել դիտակը

2013-ի մայիսին Արեւիկ Սարգսյանը դեռ ՉԱԻ-ի աշխատակից էր: Հիշում է, որ այդ ժամանակ համագործակցում էր «National Instruments AM»-ի ղեկավար Արամ Սալաթյանի հետ, ով եւս հետաքրքրված էր ՌՕԴ-ի վերագործարկմամբ, ինչի արդյունքում երկուսով գործնական առաջարկ ներկայացրեցին ՉԱԻ-ի այն ժամանակվա տնօրեն Վահան Սահակյանին: Առաջարկն այն էր, որ «National Instruments»-ն իր միջոցներով թվային սարքավորումներ էր բերելու՝ վերականգնելու Հերունու դիտակը: «ՉԱԻ-ի փոխտնօրեն Կռոյանն ասաց՝ էսօր մենք ենք էդ գույքի տնօրենները, բա մի պայմանագիր, թուղթ չլինի՞: Պատասխանեցինք, որ բնականաբար, լինելու է, ասաց՝ խոսքը գործողության մասին չէ, եկեք վարձակալությամբ վերցրեք էդ գործիքը եւ ինչ ուզում եք արեք: Շատ զարմացած դուրս եկանք՝ պատասխանելով, որ կմտածենք: Դա պարզապես թշնամական քայլ էր, ո՞նց կարելի էր այդ առաջարկին այդպես արձագանքել»,- վերհիշում է Արեւիկ Սարգսյանը: Չնայած անսպասելի արձագանքին, ըստ մեր զրուցակցի, իրենք սկսել էին մտածել դրա շուրջ, քանի որ դիտակին մոտենալու այլ ելք չունեին: Այնուհետեւ էկոնոմիկայի նախարարությունից նրանց առաջարկել էին բիզնես-պլան ներկայացնել, ըստ դրա էլ պետք է որոշում կայացվեր, ու դիտակը խորհրդանշական գումարով տրվեր երկարաժամկետ վարձակալության:

Դիտակի վրա նախագծային սխալներ են հայտնաբերվել, ինչին հակադարձում է Հերունու զարմուհին

Սարգսյանն ասում է, որ 2015-ին դիտակը քանդելու մասին ասեկոսեներ տարածվեցին, ինչից հետո ինքը փնտրում էր նման բանը կանխելու միջոցներ: Այդ տարի նախագահ Սերժ Սարգսյանը հանդիպել էր երիտասարդ գիտնականներին, որոնց մեջ եղել է նաեւ Արեւիկ Սարգսյանի ուսանողը: Վերջինս երկրի ղեկավարին հայտնել էր, թե ՉԱԻ-ի ենթակայությամբ կա ռադիոօպտիկական դիտակ, որով երիտասարդ գիտնականները կարող են նորարարություններ կատարել: Սերժ Սարգսյանը ԷՆ-ին հանձնարարել էր զբաղվել այդ հարցով, նախարարությունն էլ դիմել էր գիտության պետական կոմիտեին, որն էլ իր հերթին հանձնաժողով էր ստեղծել՝ հարցը քննարկելու համար: Վերջինս եկել էր եզրակացության, որ դիտակը լուրջ վերանորոգման կարիք ունի, ուստի ի վիճակի չէ գիտության ժամանակակից խնդիրներ լուծել: Ըստ եզրակացության՝ գիտական եւ գիտատեխնիկական գործունեության համար պետբյուջեից հատկացվող միջոցներով անհնար է դիտակը շահագործման վիճակի բերել: Փոխարենը Արեւիկ Սարգսյանին եւ դիտակի վերագործարկման նախաձեռնողներին առաջարկվել է օտարերկրյա գործընկերների, միջազգային շահագրգիռ կազմակերպությունների հետ միասին փորձել մշակել բիզնես-ծրագիր, որը կազմված կլինի ՌՕԴ-ի ու նրա շուրջ եղած ենթակառուցվածքային բազայի հիման վրա եւ ուղղված կլինի գիտակրթական կենտրոնի ձեւավորմանն ու գիտական տուրիզմի զարգացմանը:

2018 թ. Չափագիտության ազգային ինստիտուտում խորհրդակցություն էր տեղի ունեցել Հերունու հայելային դիտակի վերագործարկման թեմայով: Խորհրդակցության ընթացքում, մասնավորապես, հնչել են այսպիսի կարծիքներ. «Պարզ չէ, թե «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամը, ֆինանսավորելով ՌՕԴ-54/2,6 աստղադիտակի վերականգնումը, ինչ արդյունքներ է ակնկալում, եւ ինչ ռադիոաստղագիտական խնդիրներ են լուծվելու», «Աստղադիտակը պատրաստվել է մի շարք կոնստրուկտորային սխալներով, որոնք բացահայտվել են, երբ աստղադիտակը հնարավոր չեղավ կարգավորել: Կոնստրուկցիայի շարժվող բազմատոննանոց մասը ստեղծում է կոնստրուկցիայի անկանխատեսելի այնպիսի դեֆորմացիաներ եւ տատանումներ, որոնք բացառում են կարգավորման հնարավորությունը»: Եվս մի քանի մասնագիտական կետեր թվարկելով՝ խորհրդակցությունը եկել է այսպիսի եզրակացության. «Հաշվի առնելով, որ ՌՕԴ-54/2,6 աստղադիտակի նախագծման ժամանակ լուրջ սխալներ են թույլ տրվել, գտնում ենք, որ այն վերականգնման ենթակա չէ»:

Ի պատասխան այս կարծիքների՝ Արեւիկ Սարգսյանն ասում է, որ «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամն օտարերկրացի անվանի մասնագետների է հրավիրել Հայաստան, որոնք գնահատել են դիտակի վերագործարկման իրենց ծրագիրն ու հետագա գիտական համագործակցության առաջարկներ արել: Արտասահմանցի մասնագետները գտել են, որ վերագործարկումն իրատեսական է, «Հետքի» զրուցակիցն էլ նշում է, թե դրա ծախսը կկազմի մոտ 30 միլիոն դոլար: Նկատում է նաեւ, որ «Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն» ծրագիրը պետք է իրականացվի պետություն-մասնավոր հատված գործակցության միջոցով, տեւողությունը նախատեսվում է 25 տարի:

Նամակներ, հանդիպումներ, քննարկումներ

Այս տարվա մայիսին Արեւիկ Սարգսյանը նամակ էր գրել վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին, իսկ հունիսին հանդիպել է փոխվարչապետ Տիգրան Ավինյանին: Հուլիսի 26-ին Ավինյանի գրասենյակում տեղի է ունեցել հանդիպում էկոնոմիկայի նախարար Տիգրան Խաչատրյանի, ԷՆ-ին ենթակա «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամի ղեկավարության եւ Ա. Սարգսյանի մասնակցությամբ, որի ընթացքում քննարկվել է համախմբված ակտիվների բազայով առանձին պետական հիմնարկ ստեղծելու մասին կառավարության որոշման փաթեթը: Բացի դրանից՝ «Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն» ծրագրի վերաբերյալ այս տարի ԱԺ-ում քննարկումներ են կազմակերպվել «Լուսավոր Հայաստան» խմբակցության պատգամավոր Աննա Կոստանյանի նախաձեռնությամբ:

Արագածի գիտական կենտրոնում աշխատում է 27 հոգի

Էկոնոմիկայի նախարարությանը մի քանի հարց էինք ուղղել Արագածի գիտական կենտրոնի վերաբերյալ: Մասնավորապես, հետաքրքրվել էինք աշխատողների քանակով, ինչին ի պատասխան ԷՆ-ն նշել է, որ կենտրոնի էտալոնների պահպանման բաժնում աշխատում է 27 հոգի, որոնցից 14-ը գիտաշխատող է, 5-ը՝ մասնագետ, 8-ը՝ սպասարկող: Նախարարության տեղեկացմամբ՝ կենտրոնի էտալոնային 11 դիտակներից 4-ը վերականգնվել է, 3-ը գտնվում է վերականգնման փուլում, եւս 4-ը նպատակահարմար չէ վերականգնել հետագա օգտագործման պահանջարկ չլինելու պատճառով:

Գիտական կենտրոնի ենթակառուցվածքների պահպանման եւ զարգացման համար այս տարի պետբյուջեից հատկացվել է 54 միլիոն դրամ: Դրանից 40 մլն-ը աշխատավարձերի ֆոնդն է, 5 մլն-ը՝ 4 դիտակների վերականգնման, արդիականացման եւ պահպանման ծախսերի համար, 1 մլն-ը՝ նյութերի, ռադիոդետալների, գործիքների, լաբորատոր գույքի, շինանյութի, շինարարական աշխատանքների համար, շուրջ 2 մլն դրամ նախատեսվել է կոմունալ ծասերի համար, կես մլն՝ Երեւան-Օրգով տրանսպորտային ծախսերի, 1,5 մլն էլ՝ գույքահարկի ու հողի հարկի:

Նախարարության դիրքորոշումը ՌՕԴ-ի վերագործարկման վերաբերյալ

ԷՆ-ին հարցրել էինք, թե ինչ դիրքորոշում ունի «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամի կողմից ներկայացված Օրգովի ռադիոօպտիկական աստղադիտակի վերագործարկման, ինչպես նաեւ այդ տարածքում գիտակրթական կենտրոն ստեղծելու ծրագրի վերաբերյալ: Փոխնախարար Վարոս Սիմոնյանը պատասխանել է. ««Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամի կողմից էկոնոմիկայի նախարարություն է ներկայացվել «Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն» ոլորտային եւ ենթակառուցվածքային զարգացման գործարար ծրագիր, ինչը ներդրումային ծրագիր չէ եւ չի կարող դիտարկվել որպես այդպիսին նախարարության կողմից: Հաշվի առնելով վերոգրյալը՝ նախարարությունը նպատակահարմար է համարում ծրագիրը ներկայացնել կրթության, գիտության, մշակույթի եւ սպորտի նախարարություն՝ այն դիտարկելով ԵՄ հետազոտությունների եւ նորարարության շրջանակային ծրագրի՝ «Հորիզոն 2020»-ի շրջանակներում: Ծրագիրն ուղղված է գիտության ոլորտում ԵՄ միջազգային համագործակցության խթանմանը, նպատակաուղղված է խրախուսելու եւ ֆինանսավորելու ոլորտային այնպիսի նախաձեռնություններ, ինչպիսիք են միջազգային նշանակության գիտական հետազոտությունների իրականացումը, կարեւորագույն տեխնոլոգիաների զարգացումը, հետազոտությունների եւ մշակումների բնագավառում մասնավոր ներդրումների ծավալի մեծացումը»: Այսինքն՝ ԷՆ-ն գտնում է, որ հիմնադրամի առաջարկած ծրագրի հասցեատերը ԿԳՄՍՆ-ն է, իսկ դրա իրականացումը հնարավոր է «Հորիզոն 2020»-ի միջոցով:   

Փոխնախարար Սիմոնյանը մեզ հայտնել է նաեւ, որ ԷՆ-ն Արագածի գիտական կենտրոնի տարածքում գիտական կամ ոչ գիտական գործունեություն ծավալելու վերաբերյալ այլ գրավոր առաջարկներ չի ստացել: Ըստ նրա՝ նշված տարածքում զբոսաշրջության զարգացման, ՌՕԴ-ի վերագործարկման մասով բանավոր այլ առաջարկներ եւ քննարկումներ իրականացվել են, սակայն դրանց ընթացք չի տրվել՝ հստակ հիմնավորումներ չներկայացվելու պատճառով: Արեւիկ Սարգսյանն իր հերթին նշում է, որ Արագածի գիտական կենտրոնի տարածքում հյուրանոց եւ ճոպանուղի կառուցելու ծրագրերի մասին խոսակցություններ կան, անգամ խոսվում է դիտակը քանդելու եւ որպես մետաղական ջարդոն օգտագործելու մասին: Նախարարությունից, սակայն, մեզ հայտնել են, որ հյուրանոց կամ ճոպանուղի կառուցելու ծրագիր իրենց չի ներկայացվել:

Դիտակի գիշերային լուսանկարները՝ Վարդան Պետրոսյանի, լուսանկարները՝ «Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն» նախագծի ֆեյսբուքյան էջից

Մեկնաբանություններ (5)

Վախթանգ Սիրադեղյան
Ի գիտություն. https://ru.wikipedia.org/wiki/FAST
Ռուբեն Մարգարյան
Չստեղծողն ի՞նչ գիտի, թե ստեղծվածն ինչ է, Ով քրտինք չի թափել, նա չի հասկանա, Թե աշխատանքի արդյունքի կորուստը ի՞նչ է: Տիեզերական հետազոտությունների բնագավառում հայկական գիտական միտքը միշտ էլ բեղուն է եղել և իր պատմության ընթացքում ձեռք է բերել համաշխարհային նշանակության արդյունքներ: Հայերս տիեզերական հետազոտություններ ենք կատարել դեռևս մ.թ.ա. կառուցված Քարահունջի աստղադիտարանում, որի կարևորությանը դեռևս բավարար գնահատական չի տրվել: Հետագայում աշխարհը մեզ ճանաչել է Բյուրականի աստղադիտարանում կատարված տիեզերական ուսումնասիրությունների հարուստ ձեռքբերումներով՝ որոնցից են եղել Վիկտոր Համբարձումյանի հայտնագործած՝ գազային միգամածությունները, ցրված միանմաման աստղերով կազմավորված աստղասփյուռները, Բենիամին Մարգարյանի կողմից իրականացված երկնքի լայնածավալ սպեկտրային շրջահայության արդյունքում հայտնաբերած՝ ուլտրամանուշակային ճառագայթման ավելցուկով նոր տեսակի 120-ից ավել գալակտիկաները (որոնց թիվը հետագայում հասավ 1500-ի և համաշխարհային տիեզերագիտության մեջ դրանք կոչվեցին «Մարգարյանի գալակտիկաներ» անունով): Հետո եկավ ժամանակը, երբ Բյուրականի աստղադիտարանից մի քանի կիլոմետր հեռավորության վրա գտնվող տարածքում ստեղծվեց իր տեսակի մեջ եզակի նոր գործիքը՝ Պարիս Հերունու նախագծած ու կառուցած 50մ-անոց ռադիո-օպտիկական դիտակը: Երկհայելի սֆերիկ մակերևույթներով ճշգրիտ ռադիոդիտակի հետ համակցված օպտիկական այդ դիտակի միջոցով հնարավորություն ստեղծվեց տիեզերական հեռավոր օբյեկտների մասին ստանալ ավելի լիարժեք տեղեկատվություն, թե՛ լուսային հաճախության և թե՝ ռադիոհաճախության տիրույթներում: Իր կենդանության տարիներին Հերունին հասցրեց նրանով որոշակի քանակությամբ տիեզերական դիտումներ իրականացնել, սակայն նրա մահվանից հետո այդ արժեքավոր գործիքը ձեռքից ձեռք անցավ և անուշադրության մատնվեց: Այսօր նույնիսկ հարցականի տակ է դրվում նրա հետագա գոյության հարցը, քանի որ բոլորիս էլ պարզ է, որ այդ հսկա դիտակի կոնսերվացված մնալը նույն բանն է, ինչ նրան ժանգոտման ու ոչնչացման դատապարտելը: «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամը եթե հնարավորություն ունի այդ կարևոր ռադիոօպտիկական դիտակը կոնսերվացումից հանելու և այն գործի դնելու, միայն կարելի ողջունել, իսկ տիեզերական հետազոտությունների ավանդույթի շարունակումից մեր երկիրը կարող է գիտական, ինչպես նաև տնտեսական աշխուժացում ունենալ: Ինչպես ասում են՝ պետք է քայլ անել…
Արևիկ
Սոֆիի մեկնաբանություններին արձագանքեմ: 1. Հերունու ստեղծած գիտական ինստիտուտից ինչ-որ բան առանձնացնելու մասին չէ խոսքը: Այսօրվա Չափագիտության ազգային ինստիտուտում, որը տիրացել էր Հերունու գիտական ինստիտուտի ողջ հարստությանը սկսած դեռ 2012ից, Հերունուց և նրա ստեղծած արժեքներից գրեթե նշույլ չի մնացել: Ձեր խոսքի ոճը կրկնելով, ասեմ, որ ՍԵՐԺական տնճրենների օրոք համարյա ամբողջությամբ թալանվել է այն: Ցավով պետք է նշեմ, որ այսօր էլ ՆԻԿՈԼական տնօրենների / արդեն երեքն են փոխվել/ օրոք թալանը շարունակվում է: Անպատիժ թալանը: 2. Չափագիտության ազգային ինստիտուտը /ՉԱԻ/ գիտական հաստատություն չէ: Անտենային էտալոններով զբաղվող ինստիտուտի միակ գւտական բաժինը կոչված է պահպանել և զարգացնել Արագածի հարավային ստորոտում տեղակայված, Հերունու ինստիտուտի ստեղծած Արագածի գիտական կենտրոնը: Այդ նպատակով են աշխատում տվյալ բաժնի 27 աշխատակիցները, որոնց թվում են Հերունու ինստիտուտում ժամանակին աշխատած, Արագածի գիտական կենտրոնի սարք ու սարքավորման հետ կապ ունեցող ընդամենը 6-7 հոգի: Այդ մասնագետների տարիքը 70ից բարձր է: Բոլորն էլ շատ աղոտ պատկերացումներ ունեն ժամանակակից գիտության և տեխնիկայի ձեռքբերումներից: Հնարավարոթյուն և ցանկություն չեն ունեցել աշխատել իրենց վրա, չեն զարգացրել մասնագիտական հմտությունները, ըստ այդմ, անցած դարի մարդիկ են: Եզակի բացառություն այդ շարքում կարող են կազմել ընդամենը մեկ-երկու մարդ Հերունու նախկին աշխատակազմից, որոնց ես համարում եմ ավագ ընկերներ: Սակայն բոլոր այդ գիտաշխատողների ջանքերը փոշիանում են ՉԱԻում կառավարմամբ զբաղվող օղակի հանցավոր անկարողության պատճռով: 3. Դարձյալ Սոֆիի ոճը պահպանելով, ՍԵՐԺական Հայաստանում ՍԵՐԺական տնօրեն ՎԱՀԱՆ ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ տեղակալներ ԿՌՈՅԱՆԻ /մահացել է/ և ԱՐՄԵՆ ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ , Արագածի գիտական կենտրոնի տնօրեն ՍԵՐԳԵՅ ԳՅՈԶԱԼՅԱՆԻ կազմակերպած հանցավոր գործունեության և/կամ որոշ դեպքերում հանցավոր անգործության արդյունքում այսօր ունենք այն ինչ ունենք. հսկա ռադիոդիտակը կոնսերվացված է, հափշտակումներից վերջինը վկայակոչեմ. շենքից գողացել են մետաղական զգալի քանակի դետալներ, լատունե տառեր, բռնակներ, թանկառժեք էլ ուրիշ բան չկար երևի տանելու; Անտենային չափումների ազգային 11 էտալոններից մնացել են 4ը: Մնացած բոլորը տարբեր տարիների ընթացքում / վերջին երկուսը՝ երկու-երեք ամիս առաջ/ գողացվել են, անհայտ կորել, հետաքննություններն էլ արդյունք չեն տվել: 4. Հայաստանի իրավազորություն հիմնադրամը դեռ մեկ ու կես տարի առաջ հանդես է եկել Հերունու թողած գիտական ժառանգություն հանդիսացող ակտիվների հիման վրա Հերունու ազգային տիեզերական կենտրոն ստեղծելու առաջարկով: ՉԱԻի հետ համաձայնեցնելով վերջին մի ամսում մեր հիմնադրամի կողմից կազմակերպված մի շարք բարի գործեր են իրականացվել. Արագածի գիտական կենտրոնի ռադիոդիտակի շենքում մաքրման ծավալուն աշխատանքներ են կատարվել, էլեկտրասնուցման որոշ կարևոր հարցեր են կարգավորվել, սանհանգույցն է կահավորվել, փոխարինվել են վարագույրներ, ծածքահատակ, որոշ փականներ և այլն: 5. Հիմնադրամի ծրագրի շրջանակներում ներգրավված գումարային և տեխնիկական աջակցության շնորհիվ Հայաստան են այցելել բնագավառի մի շարք անվանի գիտնականներ, ինժեներներ, մշակութային հայտնի գործիչներ, որոնք իրենց մասնագիտական կարծիքը և ծրագրին համակողմանի իրենց աջակցության պատրաստակամությունն են արձանագրել: 6. Առաջարկում եմ Սոֆիին նախաձեռնել ՉԱԻում նշված բաժնում վերջին տարվա ընթացքում կատարված գիտական գործունեության վերլուծություն/վերստուգում կազմակերպելու գործընթացը: Պարզ կդառնա, թե հաշվետվության մեջ ներկայացրած, օրինակ տպագրված գիտական հոդվածներից քանիսն են վերաբերում անտենային էտալոնների պահպանմանն ու զարգացմանը /իսկ պետության բյուջեյից ՉԱԻն հենց այդ նպատակով է ստանում տարեկան մոտ 50 մլն դրամ/: Դե արի ու մի հիշի Վարչապետի վերջերս արված արտահայտությունը սուրճ խմելու համար աշխատանքի եկող չակերթավոր գիտնականների մասին... 6. Ի միջի այլոց, հոդվածում չհանդիպեցի Սոֆիի նշած վարձակալման մասին որևէ բառ: Մեր ծրագիրը չի ենթադրում ՉԱԻից որևէ գույքի վարձակալում: Խոսքը գնում է նոր, պետական սեփականությամբ առանձին իրավաբանական անձ հանդիսացող, գիտաարտադրական և կրթական ն գործունեություն ծավալելու համար էկոհամակարգ ստեղծելու մասին: 7. Սոֆիի առաջարկած հարցազրույցները տեղի ունեցել են: ՉԱԻի ղեկավարության հետ միասին նշված գիտաշխատողների բերանից ակադեմիկոս Պարիս Հերունու հասցեյին զրպարտանք է ասվում: Պարզվում է, որ այն ամենը, ինչը պահպանելու և զարգացնելու համար նրանք պետության կողմից գումար են ստանում, թերի, անպիտան, սխալ , ընդամենը Հերունու անձի ավտորիտարիզմի, այլ ոչ թե գիտական և կառավարչական հանճարի արդյունք է: Լրատվամիջոցներ կաին, թր հրապարակեցին այդ անհեթեթությունները: Մի անհանգստացեք, Սոֆի, հակադիր կողմի կարծիքը չի անտեսվել... 8. Հիմնադրամը ՉԱԻի ղեկավարությանը բազմիցս առաջարկել է , հայտարարեք Արագածի կենտրոնում ձեր նախագծած գիտական կամ այլ ծրագրերի մասին ռազմավարությունը, Հերունու ռադիոդիտակը և անտենային չափումների ազգային էտալոնները մեր երկրի տնտեսության համար պիտանի և օգուտ բերող միավորներ դարձնելու ձեր ծրագրերը: Մենք պատրաստ ենք օգնել, համագործակցել: Մինչ օրս, արձագանք չկա: Երևի ավելի հեշտ է ոչինչ չանելով շարունակել պետական միջոցները վատնելը:
Սոֆյա
մեկ էլ էս թեմայով էսքան գրում են, բայց կարծես մեկի մտքով չի անցնում էտ 14 գիտաշխատողներից մի քանիսից էլ հարցազրույցներ վերցնել...ստանալ գիտական կարծիքներ ու փաստեր լաբորատորիայի կենսագործունեության, իրականցրած ու ներկայիս ծրագրերի մասին և այլն...
Սոֆի
անհասկանալի է մի բան, ինչու՞ Հերունու ստեղծած գիտական ինստիտուտից ցանկանում են առաձնացնել այդ ինստիտուտի լաբորատոր տարածքը, և ոչ թե օրինակ ձգտում են համագործակցել այդ գիտական ինստիտուտի հետ՝ այն զարգացնելու նպատակով.... ընդ որում հետաքրքրական է, որ «Հայաստանի իրավազորություն» հիմնադրամը, ուր գտնվում են սերժական կադրեր, (2016-ին հիմնադրամի տնօրեն նշանակվել էր Սերժ Սարգսյանի խորհրդական Աշոտ Ասլանյանը, իսկ հիմնադրամի խորհրդի նախագահ` Սերժ Սարգսյանի մեկ այլ խորհրդական Արամ Ղարիբյանը, խորհրդի կազմում են եղել նաև ֆինանսների նախկին նախարար Վարդան Արամյանը, Տնտեսական զարգացման և ներդրումների նախկին նախարար Սուրեն Կարայանը և «Անիվ» հիմնադրամի հոգաբարձուների խորհրդի նախագահ Արտյոմ Կոնստանդյանը) ցանկանում է Հերունու ստեղծած գիտական կենտրոնի լաբորատորիան վարձակալել գիտական նպատակների համար էն դեպքում, երբ հենց սերժական ժամանակներն են նպաստել էս ներկա իրավիճակին...

Մեկնաբանել

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։