Վարազ  Սյունի

Հոդվածաշարի 1-ին և 2-րդ մասերում արդեն  գրել եմ, որ ֆրանսիական  արմատներով հոլանդացի ու պարտիզանական պայքարների մասին տարբեր գրքերի հեղինակ Paul Moussault-ը   աշխարհի տարբեր արխիվներում մոտ 5 տարի փաստաթղթեր է ուսումնասիրել  ԱՍԱԼԱ-ի մասին  ու 2015 թ. ապրիլին լույս է  տեսել իր (հոլանդերենով գրված, իր բնույթի մեջ եզակի փաստագրական ու մոտ 600 էջանոց) գիրքը.  Paul Moussault (red.) & Barbara Sahakian  “ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide.  Stadsguerrilla tegen Turkije (1975-1988)” ( IBSN: 978-90-6728-307-6):  Թարգ.՝ «ԱՍԱԼԱ.  Հայոց ցեղասպանության նեմեսիսը. պարտիզանական պայքար Թուրքիայի դեմ (1975-1988)»:

Երիտասարդ դաշնակցականների հոսքը դեպի ԱՍԱԼԱ կանխելու համար Դաշնակցության քաղ. բյուրոն 1975թ. հոկտեմբերին գաղտնի կերպով ստեղծում է ԱՍԱԼԱ-ին հակադիր մի կազմակերպություն՝ «Հայոց Ցեղասպանության Արդարության Մարտիկները» (ՀՑԱՄ) (Justice Commandos of  the Armenian Genocide (JCAG)): Որովհետև ՀՑԱՄ-ը ստեղծվել էր ԱՍԱԼԱ-ին հակադրվելու համար, երբ 1988 թ. ԱՍԱԼԱ-ն դադարեց գոյություն ունենալ, նույն ժամանակ իր գոյությունը դադարեցրեց նաև ՀՑԱՄ-ը. լինելու պատճառ այլևս չկար:

ԱՍԱԼԱ-ի ողջ գործունեության ընթացքում Դաշնակցությունը փորձել է խոչընդոտել նրան: Սրան հասնելու համար Դաշնակցությունը օգտագործել է տարբեր մեթոդներ՝ ա) վարկաբեկել ԱՍԱԼԱ-ին, բ) դաշնակցական լրտեսներով ներթափանցել  ԱՍԱԼԱ,  գ) օտար երկրների գաղտնի ծառայությունների հետ համագործակցել՝ ԱՍԱԼԱ-ի անդամների ու գործողությունների մասին  իրենց  ինֆորմացիա փոխանցելու նպատակով:

Paul Moussault-ի  վերոհիշյալ գիրքն այս առումով բավականին ուշագրավ փաստեր է պարունակում, որոնցից առավել հետաքրքրական մի քանիսը ցանկանում եմ ներկայացնել ընթերցողին:

Գրքի  65-67-րդ  էջերում մասնավորապես կարդում ենք.

«Հոկտեմբերի 3-ին Ժնևում ձերբակալվում են ԱՍԱԼԱ-ի անդամներ Ալեք Յենիգոմշյանն ու Սյուզի Մահսերեջյանը (Suzy Mahseredjian) (Սյուզին Մոնթեի եղբոր կինն է- հեղ.) : Հյուրանոցի իրենց սենյակում ռումբի վաղաժամկետ պայթյունից Ալեք Յենիգոմշյանը  ծանր վիրավորվում է՝ կորցնելով տեսողությունն ու մի ձեռքը: Ռումբը 40 գրամ «semtex»  էր՝ սիգարետի տուփի մեջ թաքցրած: Այս ձերբակալության առիթով ԱՍԱԼԱ-ն հիմնում է  «Հոկտեմբերի 3»  կազմակերպությունը (Organization of 3rd October), որը  1980 թ. հոկտեմբերի 9-ից  մինչև 1981 թ. փետրվարի 5-ը  18 ռմբակոծություն-հարձակում և/կամ ռմբակոծության-հարձակման փորձ է կատարում շվեյցարական պետական ու տնտեսական նշանակության օբյեկտների դեմ՝ նպատակ ունենալով ազատ արձակել տալ  Ալեք Յենիգոմշյանին ու Սյուզի Մահսերեջյանին:

Ամերիկյան գաղտնի գործակալություն  «CIA»-ի  հրահանգով ԱՍԱԼԱ-ի վերոհիշյալ  «Հոկտեմբերի 3» կազմակերպության անդամ է դառնում դիամանտի առևտրով զբաղվող ու Շվեյցարիայի դաշնակցական կառույցի ղեկավար (ազգությամբ հայ) Նասրի Չայտոն (Nasri Chayto). (Աղբյուր՝ BStU, MfS-HA XXII, Nr. 16845: ‘Information’, 9 september, 1983,  էջ 27/ BStU, MfS-HA XXII, Nr. 5812/3) »: 

Գրքի  79-րդ էջ.  «Բեյրութից ամեն օր 1 ժամ տևողությամբ ռադիոհաղորդումներ էին հեռարձակվում՝ «The Voice of the Diaspora Armenians» անունով, որը նաև հայտնի էր «Voix des Arméniens du Liban»  և  «Voice of the Partizans of the ASALA» անվանումներով: Ռադիոստուդիայի հեռախոսահամարի միջոցով նոր անդամներին էին հավաքագրվում ԱՍԱԼԱ-ին, որոնցից մեկը Սոկրատ Դեմիրճյանն էր (Socrat Demirdjian): Վերջինս, հետագայում պարզվեց, դաշնակցական լրտես էր (ASALA-RM: ASALA- The reality, London: Kaytzer, 1985,  էջ 12 /  Monte Melkonian: History of the ASALA, Lausanne: Araxe, 1990,  էջ  116, 130) »:

1981թ. սեպտեմբերի 24-ին  ԱՍԱԼԱ-ի 4 մարտիկներ  (Vasken Sislian, Kevork Guzelian, Aram Basmadjian, Hagop Julfayan) Փարիզում գրավում են Թուրքիայի հյուպատոսարանը, որը դարձել էր թուրքական գաղտնի գործակալություն  «MIT»-ի ( Milli Istihbarat Teşkilati) հավաքատեղի: Սա պատմության մեջ հայտնի դարձավ  որպես  «Վան օպերացիա», որը ոչ միայն ԱՍԱԼԱ-ի ամենամեծ ու ամենանշանակալից ակցիան էր, այլ նաև թուրքական պետության  դեմ հայ ժողովրդի ամենահաջողված ակցիաներից մեկը: Թվում էր, թե դաշնակներն էլ, որպես հայ ժողովրդի մաս, սրանով հպարտ պիտի լինեին (գոնե ներքուստ): Բայց՝ Լիբանանի  դաշնակցական կառույցն  օգնեց ֆրանսիական ոստիկանությանը՝ ԱՍԱԼԱ-ի վերոհիշյալ 4 մարտիկների ինքնությունը պարզելու համար (Paul Moussault “ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide”, էջ 109 /  “Van Operation”, in: Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia: ASALA interview, London: Popular Movement for the ASALA, Britain, 1982,  էջ 47-53):

Տարբեր ֆրանսահայ գործիչներ նույնպես, հրահանգներ կատարելով, փորձում էին ԱՍԱԼԱ-ին և ԱՍԱԼԱ-ի առաջնորդ  Հակոբ Հակոբյանին վարկաբեկել՝ երբեմն պարզապես կեղծ տեղեկություններ տարածելով:  Հատկապես աչքի էր  ընկնում Արա Թորանյանը ( Jean-Marc (Ara) Toranian), որը երկար ժամանակ Դաշնակցության անդամ էր: Արա Թորանյանը ԱՍԱԼԱ-ի և ֆրանսիական կառավարության կապող օղակն էր: Ֆրանսիական գաղտնի գործակալության հետ Արա Թորանյանի ունեցած կապերի մասին հաստատում է նաև Ֆրանսիայի նախագահ Mitterrand-ի անվտանգության խորհրդատու Ժիլ Մենաժը՝ իր գրքում ( Gilles Ménage: L’CEil du pouvoir-Face au terrorisme moyen-oriental  1981-1986, Paris: Fayard, 2001,  էջ 149 /  Paul Moussault “ASALA de Nemesis voor de Armeense genocide”, էջ 174):

Paul Moussault-ն  իր գրքի էջ 173-ում գրում է. «Առանց որևէ հիմնավորման՝ «Le Monde»-ի ժուռնալիստ ու համալսարանի դոցենտ ֆրանսահայ Կայծ Մինասյանն իր անաղբյուր գրքում պնդում է, որ իբր Հակոբ Հակոբյանն է Մոնթե Մելքոնյանի Ֆրանսիայում գտնվելու փաստը փոխանցել ֆրանսիական ոստիկանությանը»  (Gaidz Minassian: Guerre et terrorisme arméniens: 1972-1998, Paris: Presses Universitaires de France, 2002,  էջ 88):

Paul Moussault-ն  իր գրքի 206-207-րդ էջերում շարունակում է.

«1982թ. դեկտեմբերին  Բեյրութի հայկական թաղամասում ԱՍԱԼԱ-ն գնդակահարում է լիբանանահայ դաշնակցական Խաչիկ Բասմաջյանին (Khatchig Basmadjian / ”Ghambur Khatchig”), քանի որ վերջինիս ջանքերով էր  դաշնակցական Սոկրատ Դեմիրճյանը ներթափանցել ԱՍԱԼԱ՝ որպես լրտես:  1981թ. հուլիսին դաշնակցականները Բեյրութում  ձեռբակալել ու հարցման էին տարել  ԱՍԱԼԱ-ի մարտիկ Խաչիկ Հավարյանին ( Khatchig Havarian): 

1985 թ. գարնանը ԱՍԱԼԱ-ի ու Դաշնակցության միջև կոնֆլիկտը շատ ավելի է թեժանում: 2 հաղորդագրություններում (8 հոկտեմբերի և 3 նոյեմբերի)  «ՅՀԴ-Հեղափոխական շարժումը»  (Federation of Armenian Revolutionaries-Revolutionary Movement)  իր վրա է վերցնում  Լիբանանի ՅՀԴ Կենտրոնական կոմիտեի 2 անդամների  (Sarkis Aznavourian և Tatoul Sahian) սպանությունն ու որպես դավաճան պիտակավորված  Sarkis Zeitlian-ի առևանգումը: ( “Group claims to have killed, abducted Dashnak leaders” , in FBIS  (JPRS-NEA-86007, 21 January 1986, էջ 1-2. Also known under the name of Federation of Armenian Revolutionaries (Dashnaktsoutioun)- Revolutionary Movement): Կուսակցության ռազմական ուղեղ Sarkis Aznavourian-ը ապրիլի  23-ին Բեյրութում գնդակահարվում է: Դաշնակցության Քաղաքական բյուրոյի ղեկավար և «Ազդակ» (Aztag)  թերթի գլխավոր խմբագիր Sarkis Zeiltian-ը մարտի 28-ին Բեյրութում առևանգվում  և դրանից հետո անհայտ կորում է: Sarkis Zeitlian-ի մասին ասվում էր, որ նա կապեր ուներ ամերիկյան, ֆրանսիական և թուրքական գաղտնի գործակալությունների հետ: 1986 թ. հունվարի 17-ին Բեյրութի մամուլին (3 լեզուներով) տեքստ ու ձայնաժապավեն է փոխանցվում, որում Sarkis Zeitlian-ի խոստովանություններն  էին:  ՅՀԴ Քաղաքական բյուրոյի ղեկավար Sarkis Zeitlian-ը  հարցաքննության ժամանակ խոստովանում է, որ կապեր է ունեցել ԱՄՆ Արտաքին գործերի նախարարության, FBI-ի և թուրքական պաշտոնյաների  հետ ու որ ինքը հայ ժողովրդի հանդեպ շատ հանցագործություններ է կատարել: Հարցաքննության վերջում Sarkis Zeitlian-ը ասում է. «ցանկացած դատավճիռ իմ հանդեպ արդար է» (Federation of Armenian Revolutionaries- Revolutionary Movement: “The English translation of the sound recordings”, archief DoCom; “FAR-RM: Communiqué  nr. 3” (29 november 1985)) »:

ՅՀԴ Կենտրոնական կոմիտեի անդամ Apraham Ashjian-ը  1982 թ. դեկտեմբերի 29-ին Բեյրութում առևանգվում և սպանվում է դաշնակների կողմից: Ըստ ԱՍԱԼԱ-ի՝ սա կատարվում է CIA-ի հրահանգով և պատճառն այն էր, որ Apraham Ashjian-ը  ցանկանում էր ԱՍԱԼԱ-ի անդամ դառնալ (Paul Moussault-էջ 208 / “ The dilemma of the Dashnag Political Bureau”, in: Armenia, nr. 127/128, 1986, էջ  23):

1985 թ. նոյեմբերի 19-20-ին դաշնակները սպանում են ԱՍԱԼԱ-ի համակիրներ Antranig Batouzian-ին և Jean Khozian-ին: FBI աղբյուրները հաստատում են  սա (Paul Moussault-էջ 209 / ”Armenian Revolutionary Federation”, 10 februari 1985, in: FBI HQ  199-343 (section 24, serial 1)  էջ 93-95):

1983 թ. հուլիսին Մոնթե Մելքոնյանը և David Davidian-ը ԱՍԱԼԱ-ի 2 մարտիկների են սպանում: Դաշնակցության օգնությամբ Մոնթե Մելքոնյանը այս սպանությունից հետո փախչում է Լիբանանի Այնճարի (Anjar) դաշնակ քաղաքապետ Zaven Tachdjian-ի մոտ: Վերջինս կապ է հաստատում Sarkis Zeitlian-ի հետ և, ի վերջո, Մոնթե Մելքոնյանին օգնում են փախչել Ֆրանսիա: 1986թ. մարտի 3-ին «ՅՀԴ-Հեղափոխական շարժումը» գնդակահարում է Zaven Tachdjian-ին՝ Մոնթե Մելքոնյանին ցուցաբերած այս օգնության համար (Moussault-էջ 210 / “ Le Tachnagtsoutioun Mouvement Révolutionnaire revendique l’exécution d’un agent tachnag”, in: Van, nr. 7, march  1986, էջ  8; FAR-RM: Communiqué  nr. 3” (29 november 1985), in: Moush, nr. 4/5, January-february 1986, էջ 11):