HY RU EN
Asset 3

Բեռնվում է ...

Էջի վերջ Այլ էջեր չկան բեռնելու համար

Որոնման արդյունքում ոչինչ չի գտնվել

Ուսանողները բացեցին դատախազի աչքերը

Նախկին դատախազ, «Օհայո Անմեղության ծրագրի» ղեկավար Մարկ Գադսիին հանդիպեցի Պրահայում՝ «Անմեղության եվրոպական ցանցի» առաջին կոնֆերանսի ժամանակ: Իմանալով, որ նա աշխատել է որպես պետական մեղադրող, ցանկացա հասկանալ, թե ինչպես է սկսել զբաղվել դատական սխալների վերհանմամբ ու շտկմամբ, ավելին՝ օգնել տասնյակ մարդկանց դատապարտումից տարիներ անց արդարացման դատավճիռներով ազատություն վերադառնալ:  

-Պարոն Գադսի, կոնֆերանսին ասացիք, որ աշխատել եք որպես դատախազ, մեղադրանք եք պաշտպանել, ինչպե՞ս սկսեցիք զբաղվել դատական սխալներով:

-Այո՛, դատախազ եմ եղել, զուգահեռաբար դասավանդել եմ իրավունքի դպրոցներում: Այդ ժամանակ շատ կասկածմտորեն էի վերաբերում, երբ խոսում էին բանտերում գտնվող անմեղ մարդկանց մասին, ավելին՝ չէի հավատում, որ իմ երկրում հնարավոր է անմեղին ազատազրկել: Բայց իմ ուսանողները, որոնք կամավոր ուսումնասիրել էին մի քանի գործեր «Անմեղության ծրագրերի» հետ և դրանք բերել էին արդարացման դատավճիռների, ինձ պատմում էին առաջին հայացքից անհավանական թվացող պատմություններ: Օրինակ՝ քաղաքացին 25 տարի բանտում է եղել, և մի օր պարզվել է, որ նա դատական սխալի զոհ է: Խորացա այդ գործերի մեջ, ինքս սկսեցի նայել ապացուցողական բազան:

-Փաստորեն ուսանողնե՞րը բացեցին Ձեր աչքերը:

-Այո՛, հետո՝ 2002 թվականն էր: Ինձ հրավիրեցին «Անմեղության ծրագրի»  կոնֆերանսին, որտեղ հրավիրված էին նաև դատապարտունից տասնյակ տարիներ անց արդարացված մարդիկ: Նրանց տեսնելով, լսելով, զրուցելով փոխվեցին մինչ այդ իմ ունեցած պատկերացումները: Հենց այդ ժամանակ որոշեցի՝ իմ նահանգում հիմնել «Անմեղության ծրագիր»: Այդպես էլ արեցի, և 2003-ին Օհայո նահանգում ստեղծեցի նույնանուն կազմակերպությունը:

- Հայաստանում նույնպես կա կարծրատիպ, որ եթե մարդը արդեն բանտում է, ուրեմն՝ մեղավոր է: Մանավանդ՝ պետական պաշտոնյաները հրաժարվում են ընդունել դատարանների՝ սխալվելու հավանականությունը: Ինչի՞ց եք սկսել Դուք ԱՄՆ-ում մտքի փոփոխության առումով:

-Ամեն պետություն, պետական համակարգ, իշխանություն, բնական է, որ ընդդիմանում է այս շարժմանը: Երկար տարիներ են պահանջվել, որ ամերիկյան իշխանությունը ընդունի դատական սխալները: Միգուցե Ձեզ մոտ՝ Հայաստանում դա ավելի երկար է տևում, քանի որ նոր ժողովրդավարացող պետություն է: 25 տարեկան պետություն ունեք, իհարկե դատական սխալներ ևս կան: Բայց մի կասկածեք՝ հետևողական աշխատանքի շնորհիվ մի օր վերաբացվելու են նախկինների սխալները: Կարևորը՝ իշխանությանը հասցնել գաղափարը, որ աշխարհում քրեական արդարադատության որևէ համակարգ անսխալական չէ: Ամեն դեպքում պետք է ոչ թե պայքարել իշխանության, դատաիրավական համակարգի դեմ, այլ համագործակցության եզրեր գտնել: Շատ հաճախ իշխանությունը մտածում է, որ դատական սխալի ընդունումը կվտանգի դատարանի նկատմամբ հանրային վստահությունը: Բայց հակառակը՝ երբ հին գործերը վերաբացվում են, երբ, օրինակ, 40 տարվա վաղեմության գործ է վերաբացվում, արդարացման դատավճիռ է հետևում դրան, սա մեծ հարգանք է առաջացնում դեպի ամերիկյան դատարանն ու իշխանությունը:

- «Ժյուրիի» համակարգը արդյոք նվազեցնո՞ւմ է դատարանների՝ սխալվելու հավանականությունը:

-Թվում է, թե մեզ մոտ երդվյալ ատենակալների համակարգը նվազեցնում է դատարանի սխալվելու հավանականությունը, բայց, իմ կարծիքով այդպես չէ: Հին գործերով արդարացումների բարձր ցուցանիշը վկայում է հակառակի մասին:

Նույն խնդիրը կա ԱՄՆ-ում, նույնը Հայաստանում, նույնը՝ ամենուր: Պարզապես պիտի լինի կամք՝ ուղղելու այդ սխալները: Չէ՞ որ ամեն գործի հետևում մարդկային կյանք է: 

-Հնարավո՞ր է ԱՄՆ-ում մարդուն մեկուսացնել հասարակությունից՝ դատավճռի հիմքում որպես ուղղակի ապացույց ունենալով ընդամենը մեկ ցուցմունք և մեկ դատաբժշկական փորձաքննություն:

- Հնարավոր է, բայց այդպիսի անարդարություն կարող է լինել, օրինակ, 1970-ականների գործերում, բայց ոչ այսօրվա: Դա է պատճառը, որ հիմա մենք անդրադառնում ենք այդպիսի գործերին: Պետությունն ընդունում է իր սխալները և ուղղում դրանք:

-Ի՞նչ անել, երբ պետությունը չի պահպանել ու դեռևս չի պահպանում քրեական գործերով իրեղեն ապացույցները, ինչպես, օրինակ, դա արվում է ԱՄՆ-ում:

-Կոնֆերանսին ասացիք, որ իրեղեն ապացույցները Հայաստանում ոչնչացվում են: Էլի երկրներ կան, որտեղ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռից հետո դրանք չեն պահպանվում: Պետք է սկսել օրենսդրության փոփոխությունից: Շատ դժվար է առանց իրեղեն ապացույցների: Իհարկե, այդ դեպքերում երբեմն կարող եք գտնել վկաներին, գտնել նոր ապացույցներ, բայց միևնույնն է, ամենակարճ ճանապարհը իրեղեն ապացույցների պահպանումն է: Առանց ԴՆԹ թեստերի ԱՄՆ-ում 1500-ից ավելի գործ է վերաբացվել տարբեր հիմքերով: Այնպես, որ եթե կամքը լինի, մնացածը տեխնիկայի հարց է:

Հ. Գ. Հարցազրույցը պատրաստ էր, երբ ամերիկյան մամուլից տեղեկացա, որ Մարկ Գադսիի պաշտպանյալներից Ռիկի Ջեքսոնը, որը մոտ 40 տարի է անցկացրել բանտում չգործած սպանության համար, ապա արդարացվել անցյալ տարի,ավելի քան 1 մլն դոլար փոխհատուցում է ստանալու պետությունից: Դատապարտման ժամանակ՝ 1975-ին, Ջեքսոնը եղել է 18 տարեկան: Դատավճռի հիմքում դրվել է 13 տարեկան ականատես վկայի ցուցմունք, որը 2013-ին միայն հայտարարել է, որ ստել է ոստիկանությունում, քանի որ իրեն ճնշումների են ենթարկել:  

Առաջին լուսանկարում՝ Մարկ Գադսին իր պաշտպանյալներից Ռիկի Ջեքսոնի հետ

Լուսանկարները՝ Մարկ Գադսիի ֆեյսբուքյան էջից

Մեկնաբանել

Լատինատառ հայերենով գրված մեկնաբանությունները չեն հրապարակվի խմբագրության կողմից։